’11 Eylül’ün 20. yıldönümünde Afganistan’dan çekilme gücü eriyen Amerikan emperyalizminin yansıması’

ABD, 11 Eylül 2001’de İkiz Kuleler ve Pentagon’u vuran terör hücumlarının 20’inci yıldönümünü ‘en uzun savaşı’ Afganistan’dan çekilerek karşıladı. Çekilme kararıyla ilgili ABD içerisindeki tartışmaları ‘yönetmeye’ çalışan Joe Biden idaresi, 20 yıl evvel George W. Bush idaresinin ‘terörle global savaş’ stratejisiyle başlattığı, Afganistan’ın akabinde Irak’ın işgali ile devam eden büyük askeri müdahalelere son vereceği argümanında. Yıldönümünden çabucak evvel gerçekleşen çekilme operasyonu ve tahliyelerin fiyaskoya dönüşmesiyle tenkit okları altındaki Biden, en başta Amerika’nın prestijini sarsmakla eleştirilirken, hegemonya düşüşü tartışılıyor.

11 Eylül’ün 20’inci yıldönümünde ABD’nin görünümünü BirGün gazetesi müellifi ve Haber Koordinatörü İbrahim Varlı ile konuştuk.

‘Müesses nizamın baş karışıklığı içinde olduğunu görüyoruz’

İbrahim Varlı’ya nazaran, her gelen liderin farklı yol ve tekniklerle uygulamaya çalıştığı ABD’nin stratejik görünümü Amerikan müesses nizamında baş karışıklığı olduğu izlenimi yaratıyor:

“Bugünden geriye bakarak bir okuma yaptığımızda çok farklı senaryo ve tezler üretebiliriz. Bu hususta Amerikan idaresinin de müesses nizamının da bir baş karışıklığı içinde olduğunu görüyoruz. Her gelen liderin kendine nazaran çizdiği bir Amerikan stratejisi var. Bush, Obama, sonra Trump’ın artık de Biden’ın. Amerika’nın da bu mevzuda içeride çok önemli tartışmalara hamile olduğunu biliyoruz. Orada da tek beden bir siyasi erk yok. Farklı çıkar etrafları söz konusu. Onların da kendilerince dayattığı yahut her gelen liderle birlikte hayata geçirmeye çalıştığı birtakım stratejiler söz konusu. Bush geldiğinde silah sanayisinin önemli bir dayanağı ve lobisiyle iktidara gelirken onun uyguladığı siyasetler olabiliyor. Obama üzere daha Demokrat kökenli adaylar geldiğinde de daha farklı stratejiler izleniyor. Genel olarak tıpkı yere çıkan lakin farklı yol ve yollarla hayata geçirilmeye çalışılan birtakım stratejiler söz konusu. 2021’in Amerika’sını açıkçası 2023’te de bir formda göreceğiz.”

‘Her geçen gün eriyen bir Amerikan emperyalizmiyle karşı karşıyayız’

11 Eylül akınlarının yıldönümünde gelen çekilmenin ABD’nin Afganistan’dan siyasi çekilmesi manasına gelmediğini belirten Varlı, emsal gelişmelerin Irak üzere ülkelerde de görülebileceğini söyledi. Dünyanın birçok noktasında birden askeri varlık bulundurmanın artık ABD’yi zorlar hale geldiği görüşündeki Varlı, aşağıya düşüş eğrisi sergileyen bir Amerikan emperyalizmiyle karşı karşıya olduğumuz değerlendirmesinde bulundu:

“Tam da 11 Eylül akınlarının 20. yılında Afganistan’dan fiili olarak çekilme söz konusu. Lakin ABD’nin askeri olarak çekilmesi siyasi olarak da çekildiği manasına gelmiyor. Artık Afganistan özelinde konuşuyoruz lakin ilerleyen periyotlarda misal bir senaryo Irak için de hayata geçirilecek. Bir kısım askeri çektiler, bir kısmı hala var. Bunların da tamamının çekilmesi tartışılıyor. Fikirleri şu manada değişiyor. Tıpkı anda dünyanın birçok noktasında onlarca ülkede askeri birlik barındırıyorlar. Birçok sıcak çatışmanın içindeler. Buna Somali dahi diyebiliriz. Suriye, Irak, Afganistan ve çeşitli ülkeleri hatta biraz daha zorlarsak Ukrayna’yı dahi ekleyebiliriz. Fiili bir şey içindeler, liberaller dahil. Ne kadar büyük bir güç olursanız olun dünyanın çeşitli coğrafyalarında tıpkı anda bir savaş sürdüremiyorsunuz. Amerika’nın artık buna o kadar kudreti, gücü yok. Hala en büyük askeri güç. Ekonomik güç olarak da hala daha varlığını sürdürüyor. Çin ile neredeyse baş başa geldiler fakat hala güç onda. Lakin bu gücü her geçen eriyen bir Amerikan emperyalizmiyle karşı karşıyayız. Eskisi üzere bir eğri üst gerçek gitmiyor, daima aşağı yanlışsız düşen bir eğri söz konusu.”

‘ABD’nin gücü düştükçe Rusya ve Çin üzere yeni aktörler devreye giriyor’

ABD’nin ekonomik gücünü yitirmesiyle birlikte siyasi ve askeri açıdan da zayıflamasının kaçınılmazlığına dikkat eken Varlı, artık 20 yıl öncesinin Amerikası’ndan bahsedilemeyeceği görüşünde. Bu gidişatla birlikte Çin ve Rusya’nın da eklenebileceği yeni aktörlerin devreye girdiğini anımsatan Varlı, Washington’ın bu şartlarda birçok bölgede bulunmayı kaldıramaz hale gelmesinin Afganistan’dan çekilmede tesirli olduğu değerlendirmesinde bulundu. Varlı, buna karşılık ABD’nin Afganistan’daki nüfuz alanını, global ve bölgesel çıkarlarını sürdürmek için her türlü planı yaptığı görüşünde.

“Ekonomik olarak gücü kaybettiğinizde siyasi ve askeri olarak da zayıflıyorsunuz. Tekrar bir numaralı güç olsa da 20 yıl öncesinin Amerika’sından bahsedemeyiz. Gücü düştükçe de yeni hegemonik güçler, yeni aktörler devreye giriyor. Çin diyebiliriz, Rusya’yı da dahil edebiliriz. Zira birçok manasıyla Amerika’ya baş tutan bir Rusya gerçekliğiyle karşı karşıyayız. 20 yıl öncesinin Rusya’sı yok. Askeri ve siyasi manada ABD’de birçok alanda rahatlıkla bilek güreşine tutuşabilecek bir güçten bahsediyoruz. Bu türlü olunca Amerika, ‘Aynı anda birçok bölgede bulunmayı kaldıramıyoruz. Esasen buralardaki askeri, ekonomik ve siyasi yük oluşmuş durumda. Biz çekilelim. Bu çekildiğimiz yerleri de bölgesel aktörlerle sürdürmeye çalışalım’ fikri içerisinde. O yüzden siyasi olarak Afganistan’dan çekildikleri manasına gelmiyor. Hala oradaki nüfuz alanını, global ve bölgesel çıkarlarını sürdürmek için her türlü plan programı yapmış durumdalar. ‘Afganistan’dan çekildik fakat buradan artık bize ne’ denmiyor. Taliban’ı devreye sokuyor. Taliban ‘Amerika’nın bir manada bir projesi’ olarak Afganistan’ın başında. Trump idaresi, 28 Şubat 2020’de Doha’da o muahedeyi yapmamış olsaydı bugün Taliban, bugün aslında iktidara gelmeyecekti. Afganistan 15 Ağustos 2021 tarihinde düşmedi, aslında bir buçuk yıl evvel 28 Şubat 2020’de Doha’da verilen o pozla, mutabakatla birlikte düştü. Ondan sonra bütün Afganistan askeri ve güvenlik bürokrasisi, Amerika’ya Afganistan’ı teslim ettiler. Birer birer ya kaçtılar ya silah bıraktılar ya da o motivasyonsuzlukla Taliban ile savaşmadılar.”

‘ABD aslında yeni bir hegemonya onarımı için anlaşarak denetimli bir biçimde bıraktı’

ABD’deki tartışmalara atıfta bulunan Varlı, Kabil’den tahliyeler sırasında oluşan görüntünün Washington için bir mağlubiyetin sözü olduğunu söyledi. Öbür andan Varlı, ABD’nin bir manada hegemonya onarımına dikkat çekerken, Taliban’la anlaşarak ülkeyi bıraktığı tezinin de yabana atılmaması gerektiğini belirtti. Varlı, ABD’nin geçmişte de pek çok yerden çekildiğini veya çekilmek zorunda kaldığını anımsattı:

“Bu mevzuda çok önemli tartışmalar var. İki farklı görüş var. Bir tanesi Amerika yenildi, sahiden de yenildi. Hangi planı yapmış olursa olsun Amerika’nın oradan elini kolunu sallayarak çıkması, havalimanındaki imajlar Amerika için bir mağlubiyettir. İkinci görüş de şu. Taliban ile anlaştı. Aslında yeni bir hegemonya onarımı için anlaşarak denetimli bir halde bıraktı. Bu da çok yabana atılabilecek bir tez değil. Ancak her ikisinde de nihayetinde çıplak gözle baktığımızda yenildi. 20 yıldır orada olan son askerini bindirdiği uçakla çıktı. Bir mağlubiyettir bu. Art planda bu işi ne saiklerle yapmış olursa olsun. Vietnam’ı andıran manzaralar yaşandı. Bu Amerika için bir imaj kaybı, her türlü bir itibarsızlıktır. Lakin yeni birtakım plan programlar içerisinde olduğunu, yeni bir stratejiyi hayata geçirmek için çekildiğini de rahatlıkla söyleyebiliriz. Evet yenildi fakat bunu kaygı edecek bir durumda değil. Geçmişte de pek çok yerden çekildi. Küçücük bir Karayip Adası, Küba’ya dair Domuzlar Körfezi Çıkarması yaptılar, yenildiler ve geri çekildiler. Afganistan’dan birinci hezimeti değil. Küba’dan başlayarak Orta Amerika ülkelerinden de Ortadoğu’dan da Güney Asya’dan da her yerden çekilmek zorunda kaldılar. Şu anda çıplak gözle şahit olduğunuz için bize yeni geliyor lakin yeni değil. Bundan sonra da yenilecektir. Hiçbir güç mutlak ve sonsuz değildir, yenilmeyecek bir güç yok. Amerika da esasen global hegemonik tesirini her geçen gün kaybeden bir ülke. Afganistan’da da yenildi.”

‘Biden ile yeni bir liberal müdahalecilik devri başlıyor’

ABD’nin 11 Eylül ataklarını kullanarak kendi iç kamuoyunu güvenlikçi konseptle dizayn ederken, dünyanın her yerine müdahale edebilmenin önünü açtığını anımsatan Varlı, Biden’ın ‘büyük askeri operasyonların periyodunun sona erdiği’ kelamlarının yalnızca Afganistan için geçerli olduğunu yeni bir liberal müdahalecilik modelinin başladığı değerlendirmesinde bulundu:

“ABD askerlerini kaybetti, ülkeyi yerle bir etti, ekonomik olarak da kayıpları oldu. Lakin ‘kazanım olarak’ dünyanın her tarafına saldırmasının önünü açtı. Terörle uğraş ismi altında ve iç güvenlik maddelerini da uydurarak bunun önünü açtı. ‘Artık biz bataklığı olduğu yerde kurutacağız’ stratejisini hayata geçirdiler. Amerika tek başına bile kıta sayılabilecek bir ülke. Kendi toplumsal dinamiklerinde, kamuoylarını bir formda alıştırdılar. İçeride önemli güvenlikçi siyasetler hayata geçirdiler. 200 yıllık bir ülkeden bahsediyoruz. Bir halde toplum şok tedavisiyle denetim altına alınıp bu yeni güvenlikçi konsepte adapte edildi. Bu yasalar, kanunlar benimsetildi. Amerika’yı bir manada bu salrdırılar üzerinden fiili bir polis devletine dönüştürdüler. Dünyayı terörize ettiler. İstediği yere istediği biçimde terörizmle gayret ismi altında girdiler. Afganistan ile başladı, kitle imha silahları denilerek Irak’ta devam edildi. Şu anda istedikleri ülkeye müdahale edebilmenin önünü açtılar. Örneğin yarın Nijerya’ya Boko Haram mazeretiyle saldırabilirler. Biden’ın büyük askeri operasonların devrinin sona erdiğini söylemesi yalnızca Afganistan için geçerli. Biden ile bir arada yeni bir liberal müdahalecilik modelinin başladığını düşünüyorum. Yeni evrede çok daha farklı bir Amerikan müdahaleciliğini görebiliriz. Afganistan’dan çekildiler. Lakin birçok yere girecekler. Çin’i kuşatma amacıyla Asya Pasifik yığınak yapıyorlar. O evre sona ermiş değil. Son olarak Amerika, Afganistan’dan ne kazandı? Çin ile Rusya’nın ortasında Güney Asya’da bir ülke çökertildi. Artık orası dünyanın dört bir tarafından gelen radikal İslamcıların merkezi yapıldı. Hasım olarak ilan ettiği iki büyük rakibi Çin ve Rusya’nın ortasına fitili çekilmiş bir el bombası bırakmış oldu. Bu Amerika açısından bir kar olarak kabul edilebilir.”

Kaynak: Sputnik

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir