25 Nisan Dünya Sıtma ile Mücadele Günü: İklim krizi hastalıkla mücadeleyi nasıl etkiliyor, aşılama programları yeterli mi?

25 Nisan, Dünya Sıtma ile Çaba Günü. Bugün Dünya Sağlık Örgütü (WHO), dünyanın her yerinde hastalıkla ilgili farkındalık emek harcamaları düzenliyor.

Dünyada her yıl 240 milyon sıtma hadisesiyle karşılaşılıyor. Bunlar 60 değişik ülkede görülüyor ve 400 binden fazla kişinin vefatına niçin oluyor.

WHO, geçen yıl 2019’da sıtmaya karşı meydana getirilen ve onaylanan birinci aşının yaygın olarak kullanılmasını önerdi. Lakin uzmanlar, iklim krizi ve artan hava sıcaklıkları yüzünden ölümcül hastalığın daha evvel asla görülmediği ülkelere bulaşmasından endişeleniyor.

İklim krizinin tesirleri

İngiltere’de Wellcome Trust adlı vakfın bilim dataları kısmında Teknoloji Yöneticisi olan Dr. İsabel Fletcher, “Hava sıcaklıklarının artması, sıtma paraziti taşıyan sivrisineklerin değişik bölgelere yanlışsız ilerlemesini kolaylaştırıyor” diyor ve devam ediyor:

“İklim krizi, dünyada şimdiye kadar ziyadesiyle soğuk olan bölgeleri bu sivrisineklerin ömrüne uygun hale getirecek. Dünya ısındıkça sivrisineklerin bulunmuş olduğu alanların da genişlemesini bekliyoruz.”

Birleşmiş Milletler (BM) Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’ne (IPCC) nazaran tüm ülkelerin 2020’nin sonuna kadar belirledikleri iklim amaçlarını uygulamış olması durumunda bile dünya bu yüzyılın sonuna kadar 3,2 aşama ısınma istikametinde aşama kaydediyor.

Dünya başkanları, 2030’a kadar karbon emisyonlarını azaltarak global ısınmayı 1,5 derecenin altında tutmayı taahhüt ediyor.

Yükselen hava sıcaklıklarının yanı sıra araştırmacılar, giderek artan yağışların ve nemliliğin, öte taraftan da oldukca kuraklığın sıtma taşıyan sivrisineklerin daha süratli büyümesine ve üremesine yol açabileceğini söylüyor.

Dr. Fletcher, “Araştırmalar, bizlere Brezilya ve Karayip ülkeleri suretiyle bölgelerde kuraklık olduğu vakitlerde insanların daha oldukca su depoladığını gösteriyor, bu da sivrisinkler için ideal yaşam şartları yaratıyor. Bu yüzden de sözgelişi kuraklık periyotlarında dang hummasının daha oldukca bulaştığını görüyoruz” diyor.

Uzmanların korkusu, dang hummasında tespit edilen bu bulaşıcılığın sıtmada da yaşanması.

Öte taraftan araştırmacılar, iklim krizi tesirlerinin sıtmanın varolduğu bölgelerdeki bulaşıcılığını azaltabileceği, hava sıcaklıklarındaki artışın sivrisineklerin o bölgelerden ayrılmasına yol açabileceği ihtimalini de kıymetlendiriyor. Dr. Fletcher, bu yüzden global ısınmanın tesirlerinin oldukca dikkatlice incelenmesi icap ettiğini korumak için çaba sarfediyor.

Fletcher, “Gelecek için öngörülerde bulunabilirsek çekince altındaki ülkeleri tespit edip şimdiden müdahale edebiliriz” diye konuşuyor.


Sıtmanın semptomları

Sıtma, enfekte sivrisineklerin ısırıklarıyla insanlara bulaşan parazitlerden kaynaklanıyor. Bu parazitler yeniden üreyebilmek için kan hücrelerini işgal ve yok ediyor. Hastalık erken teşhis ve tedavi edilmediği takdirde vefata yol açabiliyor. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri’nin (NHS) sıraladığı sıtma semptomları:


Aşı başarısı

İklim krizi yüzünden sıtmayla gayretimizde karşımıza yeni zorluklar çıkıyor olsa da bugüne dek kıymetli atılımlar da yaşandı.

WHO; Gana, Kenya ve Malawi’de bir milyondan fazla çocuğun sıtmaya karşı aşılandığını deklare etti.

WHO’nun pilot aşı programı birinci olarak Nisan 2019’da Malawi’de başlatılmıştı. Bu programın sonucunda RTS,S/AS01 (RTS,S) adlı aşının inançlı olduğu ve kolaylıkla uygulanabildiği, şiddetli sıtma vakalarını da mühim oranda düşürdüğü tespit edildi.


WHO’nun sıtmayı tedbire stratejisi

WHO, sıtmayı önlemek için bir yol haritası belirledi. Sağlık örgütünün maksatları:


WHO, sıtma aşısının Afrika’da yılda 40 ila 80 bin ortasında çocuğun yaşamını kurtarabileceğini varsayım ediyor.

WHO’nun Sıtma Aşısı Milletlerarası Uygulama Programı Yöneticisi Dr. Mary Hamel, “Aşının pilot programından iki yıl sonrasında tesirini değerlendirebiliyoruz ve inançlı bulunduğunu görüyoruz” diyor ve devam ediyor:

“İki senelik sürede şiddetli sıtma hadiseleri yüzünden hastaneye giriş sayıları üçte bir oranında azaldı.”

RTS,S’ye ek olarak üretilen yeni aşılar da var. R21/Matrix-M adlı aşı üstünde emekler devam ediyor.

İlaç kesimi devi BioNTech ise Covid-19 aşısında kullandığı mRNA teknolojisini kullanarak yeni bir sıtma aşısı üretmeyi hedefliyor.

Aşı nasıl çalışıyor? Dünyaya kafi gelecek kadar üretiliyor mu?

RTS,S aşısı, bedende Plasmodium falciparum ismiyle malum ve Afrika’da en sık görülen ve en ölümcül olan paraziti hedefliyor.

Bir şahıs sıtma taşıyan bir sivrisinek tarafınca ısırıldığında bu parazit birinci kanına karışıyor ve karaciğer hücrelerine bulaşıyor. Karaciğerdeki parazit bundan sonrasında olgunlaşıyor, çoğalıyor ve yeniden kana karışarak bu sefer kırmızı kan hücrelerine bulaşıyor ve hastalığa yol açıyor. Aşı, parazitin karaciğere bulaşmasını engelliyor

Aşının tesirli olması için toplam dört doz yapılması gerekiyor. Birinci üç aşı birer ay aralıklara veriliyor. Yeni doğan bebeklere aşının birinci üç dozu beşinci, altıncı ve yedinci aylarda, son doz ise 18’inci ayda yapılıyor.

Sağlık uzmanları, ülkelerin aşıyı sıtmayı engellemek için hazırlanmış stratejilerin yanı sıra kullanmasını tavsiye ediyor.

WHO, bilhassa Afrika kıtasında Sahra Çölü’nün güneyinde olmakı suretiyle, aşı talebinin yılda 80 milyonu aşmasını bekliyor. Dr. Hamel, artan talebin karşılanmasında zorluklar yaşanabileceğini söylüyor.

Şu anda aşıyı üreten yalnızca bir şirket var, o da GlaxoSmithKline (GSK).

Dr. Hamel, “GSK, yılda 15 milyon doz üretmeyi planlıyor” diyor ve devam ediyor:

“Sözümüzün ardında durmamız ve şiddetli sıtma tehlikesiyle karşı karşıya olan küçüklere gereğince aşı sağlamak için çalışmalarımızı sürdürmemiz gerekiyor.”

Kaynak: Haberler.Com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.