bilim insanlarinin aman dikkat diye uyardigi sey oldu bundan sonrasi karanlik xSIA5Rhx

Bilim insanlarının ‘Aman dikkat’ diye uyardığı şey oldu! Bundan sonrası karanlık…

“Dünyanın akciğerleri” olarak vasıflandırılan Amazon yağmur ormanlarındaki kayıplarla ilgili haberler son yıllarda hem vatanımızda hem de yurt haricinde gündemden düşmüyor. Lakin birazdan okuyacaklarınız bugüne dek meydana getirilen ikazların da piyasaya sürülen araştırmaların da ötesinde bir noktaya geldiğimizin ispatı…

Okul yıllarından hatırlayabileceğiniz suretiyle, ormanlar dünya üstünde yaşamın devamlılığı için en kıymetli ögelerden biri. Çeşitli yollarla atmosfere salınan karbondioksiti ve topraktaki suyu emip, güneş ışığı altında fotosentez yaparak kendilerine gıda üretirken çıkan oksijeni de yeniden atmosfere salıyorlar. Böylelikle atmosferde karbondioksit-oksijen istikrarının sağlanmasında yaşamsal bir rol oynuyorlar.

5,5 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle, Amazon da jenerasyonlar süresince yalnızca bulunmuş olduğu coğrafya için değil, dünyanın geneli için fazlaca kıymetli bir karbon temizleyici oldu. Global ekosistemin istikrarda kalması için Amazon’daki ağaçlar tehlikeli sonuç bir kıymete sahipti.

AĞAÇLAR ÇIKARDIĞIMIZ KARBONDİOKSİTİN DÖRTTE BİRİNİ TEMİZLİYORDU

1960 yılından bu yana dünya genelinde yetişen bitkiler ve ağaçlar, fosil yakıtlardan meydana gelen karbondioksit salınımının dörtte biri kadarını temizleyebiliyordu. Dünyanın en büyük tropikal ormanı olan Amazon da bu hususta en büyük görevi oynuyordu.

Fakat geçtiğimiz hafta bilim mecmuası Nature’da piyasaya sürülen bir araştırma, Amazon ormanlarında bu istikrarın tersine döndüğünü gösterdi. Ortalama 10 senedir devam eden araştırmanın sonuçlarına nazaran, Amazon ormanlarının bazı bölgelerinden atmosfere salınan karbondioksit ölçüsü, üretilen oksijenin ötesine geçmiş durumda.

Amazon’un geneline bakıldığında karbondioksit salınımının senelik 1 milyar tonu bulabildiği belirtiliyor. Araştırmayı yürüten bilim adamları, Amazon’un karbondioksit temizleme enerjisini yitirmesinin, fosil yakıtlardan meydana gelen emisyonların azaltılmasının her zamankinden daha acil olduğuna işaret ettiğini belirtti.

ATMOSFERDEN ÖRNEKLER TOPLANDI

Brezilya’da bulunan Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü tarafınca meydana gelen araştırmada, uzmanlar 2010-2018 yıllarını kapsayan devirde, Amazon’un dört değişik bölgesinde (doğu, batı, şimal ve cenup) ayda iki kere atmosfer testleri yapmış oldu.

Ufak uçaklarla ormanın 4500 metre üstünde uçularak 600 değişik dikey karbondioksit ve karbonmonoksit profili alındı. Meydana getirilen ölçümlerden elde edilmiş sonuçlara nazaran, ormanın doğusunda elde edilmiş karbon emisyon neticeleri batıdaki sonuçların iki katı düzeydeydi. İkincisi ve daha değerlisi de Amazon’un güneybatı bölgesinden atmosfere salınan oksijen ölçüsü karbondioksitin peşinde kalıyordu.

HER YIL BİR JAPONYA

Birazcık daha detaylı açıklamak gerekirse, yangınlar sonucunda senelik 1,5 milyar ton karbondioksit açığa çıkmış olduğu, yeni orman oluşumunun bunun yarım milyar ton kadarını telafi edebildiği anlaşıldı. Geriye kalan 1 milyar tonluk karbondioksit de dünyanın en büyük beşinci kirleticisi olan Japonya’nın bir senelik karbondioksit salınımına denk geliyor.

Daha evvel de Amazon’un karbondioksit kaynağına dönüştüğüne işaret eden araştırmalar yayımlanmıştı. Mesela Nisan ayında piyasaya sürülen bir araştırmada, uydu imajlarından faydalanılarak Brezilya Amazon’unun son 10 yılda salmış olduğu karbondioksitle emdiği karbondioksit ortasında yüzde 20’lik bir fark olduğu tespit edildi. 2020’de piyasaya sürülen bir öteki araştırmada da uzmanlar 30 yıl süresince 300.000 ağacı takip ederek, geçmişe kıyasla daha azca karbondioksit tükettiklerini keşfettiler.

Lakin uydu manzaraları bulutlu havalarda net sonuçlar vermiyor, ağaç takipleri ise fazlaca geniş bir bölge olan Amazon havzasının fazlaca hudutlu bir kısmıyla ilgili kati data sağlıyor. Hasebiyle son araştırmadan elde edilmiş ölçümlerin kıymetlerinin geçmişe kıyasla fazlaca daha isabetli bulunduğunu söylemek mümkün.

YANGIN OLMAYAN DEVİRDE BİLE KARBON ÜRETİYOR

Uzmanlar Amazon’un orman yangınları yaşanmadığı periyotlarda bile karbon salındığını keşfetti. Bunun her yıl yaşanmış olan orman kayıplarının ve yangınlarının, yakınlardaki diğeri ormanları daha kırılgan bir hale getirmesinden kaynaklandığı iddia ediliyor.

Uzmanlar, karbondioksit salınımındaki artışta ağaç kısmı ve yangınların yanı sıra, artan sıcaklıkların ve kurak dönemde yaşanmış olan rutubet baskısının da tesirli bulunduğunu belirtiyor. Bölgedeki yağışların kıymetli bir kısmı ağaçların tesiriyle oluşuyor. Ağaç sayısının azalması kuraklığın ve sıcak dalgalarının sertleşmesine yol açıyor.

Aslına bakılırsa geçmişte de kurak dönemlerde ormanın doğu kısımları batıya kıyasla daha susuz kalıyordu fakat artık kuraklık eskisinden daha ağır ve uzun sürüyor. Bu da daha çok ağaç vefatı ve yangın manasına geliyor.

DOĞU KESİTLERİNDE KAYIPLAR ÇOK DAHA FAZLA

Amazon’un doğusu orman kayıplarının en fazla ve süratli olduğu bölge. Kereste üretimi, soya fasulyesi tarımı için yeni alanlar açılması ve et üretimi için sığır çiftlikleri kurulması suretiyle gayelerle bu alanda sık sık geniş kapsamlı ağaç kısımları yaşanıyor.

Araştırmanın Nature’da piyasaya sürülen raporuna nazaran, Amazon’daki ağaç kayıplarının yüzde 17’si son 50 yılda yaşandı. Kaybın yüzde 14’ü ise ziraat kaynaklı olarak meydana geldi. Bu aşamada bilhassa ormanların yakılması ve oluşturulan alanların ziraat ve hayvancılık gayesiyle kullanılması öne çıktı.

Tarla ve otlak açmak için ormanların yakılmasının iklime verdiği ziyanlar fazlaca uzun seneler süresince devam ediyor. Araştırmaya nazaran, yakılan bölgeler 30 yıl sonrasında bile karbondioksit üretmeye devam ediyor. Buna bir de yakılan alanlardaki ağaçların çürümelerini de ek etmek gerekiyor.

YÜZDE 20 İLE 30 ORTASINDAKİ FARK 10 KAT

Araştırmanın yürütücüsü Luciana Gatti, yapmış olduğu açıklamada, “Amazon bir karbon deposu haline geldi, buna asla şüphe yok. Birinci iğrenç haber şu: Orman yangınları, ormanın emme potansiyelinin üç katı daha çok karbondioksit üretiyor. İkincisi de orman kaybının yüzde 30 ve üstü düzeye ulaşmış olduğu yerlerdeki karbon salınımı, orman kaybının yüzde 20’nin altında olduğu yerlerin 10 katı daha çok” diye konuştu.

Geçmişteki yangınlar ve kerestecilik suretiyle faaliyetler de yakınlardaki dokunulmamış bölgelere ziyan veriyor ve buraları yangına daha açık hale getiriyor. Bilim adamları bunun sonucunda bir domino tesiri yaşandığını ve meselesinin önüne en kısa vakitte geçilmediği takdirde yıkımın daha da büyük olacağını belirtiyor.

Gatti bu durumu, “Ormanı denetimsiz yangınlara daha açık hale getiren fazlaca negatif bir döngünün içindeyiz” kelamlarıyla özetledi.

BİLİM İNSANLARININ KAYGILARI GERÇEK OLDU

Araştırmayı Guardian’a kıymetlendiren Londra Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Simon Lewis, “Bu muhakkak etkisi altına alan bir emek harcama. 9 yıl süresince iki haftada bir ormanın üstünde uçup laboratuvar ölçümleri yapmak inanılmaz” dedi.

Lewis şöyleki devam etti: “Orman kayıplarının ve iklim değişikliğinin karbon salınımına yol açması, bunun da daha çok ısınma ve daha çok karbonla neticelenmesi bilim adamlarının yaşanmasından tasa etmiş olduğu bir şeydi. Bugün elimizde bunun sahiden de yaşandığına dair sağlam ispatlar var. Amazon havzasının güneydoğusunun karbon üreten bir yer haline gelmiş olması, iklim değişikliğinin tesirlerinin hızlandığına dair mühim bir uyarma.”

Colorado State Üniversitesi’nden Prof. Scott Denning de meydana getirilen araştırmayı “kahramanca” olarak nitelendirerek, “Güneydoğuda ormanın gelişme suratı ölme suratının gerisine düşmüş durumda. Bu fazlaca iğrenç bir durum. Gezegenin en büyük karbon emicisinin, karbon üretir hale gelmesi, fosil yakıtları ortadan kaldırmak için düşündüğümüzden de azca zaman kalmış olduğu manasına geliyor” diye konuştu.

“KIRILMA NOKTASI”

Diğer taraftan Gatti, insan eliyle çıkarılan yangınlar olmasa, Amazon’un güneydoğu bölgesinin de karbon emme potansiyeline haiz bulunduğunun da altını çizdi. Bölgenin şu an bir “kırılma noktası”nda bulunduğunun altını çizen Gatti, “Şu şekilde düşünün: Amazon’daki yangınları engelleyebilsek, yeniden karbon tüketen bir hale gelebilir. Lakin biz tam zıddını yapıyor ve iklim değişikliğini hızlandırıyoruz” dedi.

Orman kaybının felakete varan sonuçlarının geri döndürülebilir olup olmadığını bilmediğini de belirten Gatti şöyleki devam etti: “En berbatı de kararlarımızı bilime dayalı olarak almıyoruz. Beşerler daha çok toprağı tarıma açmanın verimliliği artıracağını düşünüyor lakin aslına bakılırsa yağışlar üstündeki negatif tesiri sebebiyle verimlilik kaybı yaşıyoruz. Amazon’u kurtarmak için global bir iş birliğine gereksinimimiz var.”

ORMANLARI YAKANLAR EN ÇOK ZİYANI KENDİLERİNE VERİYOR

Amazon’dan elde edilmiş kereste, dana eti ve soyanın kıymetli bir kısmı Brezilya tarafınca ihraç ediliyor. Geçen hafta piyasaya sürülen bir diğer araştırmada Brezilya’nın soya sanayisinin orman tahribatı sonucu hızlıca artan hava sıcaklıkları sebebiyle her yıl 3,5 milyar dolar ziyan etmiş olduğu ortaya kondu.

Brezilya Devlet Lideri Jair Bolsonaro, senelerdir çevre siyasetleri ve Amazon’daki ağaç kayıplarıyla ilgili ağır tenkitlerin gayesi oluyor. Bir küme Avrupa ülkesi geçtiğimiz yıl bir izahat yaparak, Bolsonaro hükümeti orman kayıplarıyla çaba etmek için adımlar atmayı kabul etmediği surece Brezilya ile ticarete son verileceğini deklare etti. Bolsonaro ise orman kayıplarıyla ilgili araştırmaların ve bilgilerin “yalan” bulunduğunu korumak için çaba sarfediyor.

Dahası Amazon’un global bir kaynak olduğu fikrine de karşı çıkan Bolsonaro, 2019 senesinde yabancı gazetecilere yapmış olduğu açıklamada, “Şunu anlamanız gerekiyor: Amazon Brezilya’nındır, sizin değil” dedi ve ekledi: “Bizi suçladığınız bu yıkım yaşanmış olsaydı, Amazon bugün var olmazdı, devasa bir çöle dönüşmüş olurdu.”

Bolsonaro bu açıklamayı yaptıktan bir yıl sonrasında, Haziran ayında Amazon’da son 12 senenin en yüksek orman yitik sayıları kaydedildi.

🔥27

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir