Büyük İstifa Dalgası ve Türkiye’ye Yansımaları

ABD Birleşik Devletleri ve Avrupa ülkeleri, son aylarda iş dünyasında fazlaca güçlü bir devir yaşıyor. ABD Emek verme Bakanlığı tarafınca paylaşılan bilgiler, ABD’de sırf kasım ayında 4,5 milyon çalışanın işinden kendi isteğiyle ayrıldığını, şu demek oluyor ki çekilme ettiğini ortaya koyuyordu. Bu sayı, son 20 senenin doruğu iken tıpkı vakitte ABD iş gücünün %2,9’luk bölümünün bir ayda işini bıraktığını gösteriyordu.

‘Büyük çekilme dalgası’ olarak isimlendirilen bu durum hakkında birçok araştırma ve anket de yapılmış oldu. Bilhassa ABD’de görülen çekilme dalgası hakkında meydana getirilen anketler, buradaki insanların genel manada benzeri nedenlerden dolayı işlerini terk ettiklerini gösteriyordu: Bilhassa koronavirüs pandemisi sonrasında pek fazlaca şahıs ‘nefes almak’ istiyordu.

Büyük çekilme dalgası niçin yaşanıyor?

Büyük çekilme dalgasının yaşanmasının peşinde pek fazlaca niçin bulunuyor. Lakin bu sebeplerin birkaçı, meydana getirilen tüm araştırmalarda birbiriyle kontaklı ve yüksek oranlarda görülüyordu. ABD Emek verme Bakanı’na nazaran beşerler, daha iyi fiyatlara ve imkanlara haiz olacakları yeni bir iş arayışı için, çocuklarına bakmak için ve COVID-19 tasası sebebiyle işlerinden ayrılıyordu. Tüm anketlerde görünen ana ortak noktaysa daha iyi fiyatlar ve imkanlar, şu demek oluyor ki daha iyi emek verme şartlarıydı.

İnsan kaynakları hizmeti şirketi Personio’nun İnsan Kaynakları Birim Sorumlusu Ross Sychell de yapmış olduğu bir açıklamada çalışanların “Emek verdiğim bu şirket, bu süreçte sıhhatim ve mutluluğum için ne yapmış oldu?” sorusuna karşılık bulamadıklarını belirtti. Netice olarak çalışanların “Pahalı olduğum bir yere gideceğim.” kanısına kapıldığını söylemiş oldu.

Daha iyi emek verme şartı aramanın temelindeki sebeplerden biri de aslen kimi çalışmalarla ortaya çıktı: Pandemi, insanların gözünü açmıştı. Indeed’in yapmış olduğu bir ankete nazaran çekilme eden 1000 kişinin %92’si, pandemiyle beraber ‘yaşamın sevmedikleri bir işi yapmak için fazlaca kısa bulunduğunu’ hissetmeye başladı. İktisatbank’ın 10 Ocak 2022 Günlük Piyasa ve Tahlil Yorumunda da “Çalışanların ruh hali pandemi devrinde o denli makus etkilendi ki, beşerler nefes alıp birazcık da soluklanmaya gereksinimi olduklarını anladılar.” tabirleri yer aldı.

Öte taraftan çekilme eden şahısların toplumsal medyada yaptıkları paylaşımlardan kimileri da bu insanların nasıl nispeten rahat bir halde çekilme edebildiklerini gösteriyordu. İstifa dalgasının somut bir formda görüldüğü ülkelerde çalışanlar, devlet dayanağı ve kendi imkânlarıyla bir ölçü birikim yapmayı başarmışlardı. İktisatbank’ın tıpkı yorumunda çalışanların bu birikimin garantisiyle bir süre de olsa işi olmayan kalmayı göze alabildikleri söz ediliyordu. Doğrusu çekilme edenlerin büyük bir çoğunluğu, bir süre işi olmayan kalmış olarak yaşayabilecek seviyede birikime sahipti.

Yaşanmış olan çekilme dalgasının neticeleri ne olacak?

ABD’de bir ay içinde yaşanmış olan milyonlarca istifanın ana sebebi emek verme şartlarının güzelleştirilmesi arayışı olurken bu, normal olarak patron üstündeki yükü de artırdı. O denli ki firmalar, çekilme dalgalarını engellemek için çalışanlarının fiyatlarını ve yan haklarını artırmaya başladı. Normal olarak bu, çalışanların maliyetinin artması manasına geliyordu. Bu da bir zincir etkiyi yaratma potansiyeli taşıyor: Yaratı ve hizmet fiyatlarının artışı.

Harvard İktisat Profesörü Elizabeth Allison, yapmış olduğu açıklamada ekonomilerdeki güzelleşme ve yüksek enflasyon kombinasyonunun patronlarda fiyatların artışı baskılarını artıracağını bahsetti. Oxford Economics’in paylaşmış olduğu bilgilere göreyse artık eski bir çalışanın yerine yeni bir çalışan koymanın senelik maliyeti, eğitim ve yine bu dalgayla getirilen/artırılan işe alım bonusları sebebiyle eski çalışanın senelik maaşının %122’si seviyesine terfi etti.

Yatırım bankası Jefferies’in başekonomisti Aneta Markowska da bu bahiste verdiği bir demeçte işgücü arzındaki yapısal düşüş ve ötelenmiş taleple işgücüne olan gereksinimin gibisi görülmemiş bir halde artacağını, bunun da istihdam piyasalarını onlarca senedir görülmemiş formda sıkılaştıracağını tabir etti.

Pekala, çekilme dalgası Türkiye’de yaşandı mı? Türkiye’de bu türlü bir dalganın yaşanmamasının sebebi neydi? Bu soruların karşılıkları için bir uzmana danıştık.

Kaspersky’ın 22 Mart 2021 tarihindeki ‘İşin Geleceğini Güvence Altına Almak’ raporu, Türkiye’deki çalışanların %23’ünün önümüzdeki 12 ay içinde yeni bir işe geçmeyi düşündüğünü ortaya koyuyordu. Türkiye’de çalışanlarının bu türlü bir kanıya haiz olmalarınınsa üç sebebi vardı:

  • Daha iyi maaş beklentisi (çalışanların %50’si)
  • Daha iyi bir iş-yaşam istikrarı (çalışanların %46’sı)
  • Daha bedelli ve manalı bir role gereksinim duyulması (çalışanların %29’u)

Fakat Türkiye’de ‘çekilme dalgası’ denebilecek kadar büyük bir olay yaşanmadı. Pekala bunun sebebi neydi? Çalışanlar, daha iyi bir emek verme ortamı istemelerine rağmen niçin işinden ayrılıp daha iyi bir iş ortamı bulma arayışına girmiyor veya bir süre iş hayatından uzak olma riskini alamıyorlar? İşte bu soruların yanıtları için Europap Tezol Kâğıt şirketinden İnsan Kaynakları Uzmanı Gamze Değirmenci’ye danıştık.

  • Karşılıklara geçmeden evvel yurt dışındaki durumu kabaca bir özetleyelim: Çalışanlar, daha iyi maaş ve emek verme ortamı isteyerek ya da yalnızca bir süre nefes alabilmek için işlerinden çekilme ediyorlar ve yeni bir iş bulana kadar bir süre birikimleriyle yaşayabiliyorlar. Bu dalgayı engellemek isteyen patronlar de çalışanlarının iş şartlarında düzgünleştirme yapıyorlar.

Türkiye’de çalışanların niçin örnek bir yol izlemediğini sorduğumuzdaysa aslen çaresizliğe dayanan bir karşılık aldık:

“Pandemide şu an bir sürü işyeri kapatıyor ve hatta yeni asgari fiyatla beraber birçok işten çıkışları bekliyoruz. Beşerler şu belirsizlikte ve gelecek korkusunda çok da fazla yerinden ayrılmak istemiyor. Örneğin ben şu an daha yüksek talep ediyorum ya da daha iyi emek verme ortamı talep ediyorum, ben buradan gittiğim anda benim yerime bulabileceği fazlaca fazla iş gücü var, fazlaca daha azca fiyatla.”

İşsizlik oranı devasa yükseklikte olduğundan her zaman değişik bir çalışan alternatifinin bulunduğunu belirten Değirmenci, eski çalışanın yerine yenisinin daha azca fiyatla alınabileceğine vurgu yapmış oldu. Hatta kimi şirketlerin bu alternatife direkt eski çalışanını işten çıkarmak ve daha düşük fiyatla yeni çalışan almak yöntemiyle başvurduğunu da tabir etti.

Birikimi olan çalışan işinden ayrılıp yeni bir iş arayışı için bir mühlet işi olmayan kalmayı tercih eder mi? sorusunun yanıtıysa şu formdaydı:

“Yatırımı olan şahıs, yatırımı kıyıda kalsın istiyor. Beşerler şu anda belirsizlikte ve o kıyıda kalan parasıyla hiçbir şey yapmak istemiyor.

Patronlar, çalışanlarının kurallarını artırma yoluna ne kadar başvurabilir? Bu probleminin karşılığı da ne yazık ki pek pozitif değil, zira TL karşılık kaybediyor:

“TL’nin kıymet kaybı işletmeleri de fazlaca etkiliyor. Biz wc kâğıdı branşında etkinlik gösteriyoruz, minimum etkilenen şirketlerden bir tanesiyiz hatta pandemiyle beraber satışlar arttı. Lakin bununla beraber maliyet de fazlaca fazla arttı. Maliyet arttığı için de patronlar de daha iyi emek verme ortamı sağlayamıyorlar haliyle.

Türkiye’de Nitelikli çalışan gücü de tüm bu durumlardan negatif etkileniyor:

TL’nin karşılık kaybı ve enflasyonun artışı, Türkiye’deki nitelikli çalışan enerjisini de negatif etkiliyor. Zira daha iyi emek verme şartı ve ücret arayan nitelikli çalışanlar, yurt dışındaki şirketlere ya da Türkiye’deki yurt dışı menşeli şirketlere yöneliyorlar. Aslına bakarsak ziyadesiyle uzun müddettir yaşamakta olduğumuz ‘iş göçü’ durumu, Türkiye’deki nitelikli çalışan sayısını azaltarak şirketlerin kabiliyetlerini daha da geriye itiyor. Türkiye’deki patron de maliyet artışın sebebiyle emek verme şartlarını iyileştiremediğinden, hatta daha düşük fiyatlı ve niteliksiz çalışanları tercih etme yoluna gittiğinden önümüz pek de açık durmuyor.

Öte taraftan TL’nin paha kaybetmesi, aslen yurt dışı menşeli firmalar için de Türkiye özelinde büyük avantajlar sunuyor. TL’nin döviz karşısındaki düşük pahası, yabancı şirketlerin Türkiye’deki maliyetinin azca olacağı manasına geliyor. Bu, yabancı menşeli şirketlerin Türkiye’ye yatırım yapmasına teşvik edecek ve bu şirketlerdeki emek verme ortamının daha aranan bir ortam olmasını sağlayabilecek olsa da Değirmenci’ye nazaran bunun da önünde bir sakınca bulunuyor:

“Yabancı menşeli firmalar orada koşullarını iyileştiriyorsa, burada da koşullarını uygunlaştırma noktasına gidebilir. Burada yapmış olduğu uygunlaştırma ona maliyet açısından neredeyse hiçbir etki etmeyecek. Şu anda dolar ve euro kuruna bakarsan dışarıdan fazlaca yatırım alacak seviyedeyiz. Yabancı bir yatırımcısın, senin burada iş gücü maliyetin fazlaca azca. Sadece yurt dışındaki yatırımcı da şu anda hükûmetten kaynaklı olarak inanç duymadığı için buraya yatırım da yapamıyor. Türkiye’den çekilen de bir sürü yabancı şirket da var.”

Netice olarak..

Türkiye’deki çalışanlar, birikimleri olmadığı, hatta birikim dahi yapamadıkları için işlerini kaybetmeyi göze alamıyor. Patronlar, artan maliyetler sebebiyle kuralları güzelleştiremiyor. Daha iyi bir emek verme ortamı gören nitelikli çalışan ise yurt dışına ya da yurt dışı menşeli şirketlere kaçıyor. Doğrusu çekilme dalgası Türkiye’deki kaideler sebebiyle yaşanamıyor, tersine uzun müddettir süregelen nitelikli iş gücünün kaybı artıyor.

Gamze Değirmenci’nin Türkiye için yapmış olduğu açıklamalar ve yurt haricinde yaşanmış olan çekilme dalgasının neticeleri, Türkiye için bir negatif tabloya daha işaret ediyor: Yaratı ve hizmetlerin artan maliyetleri, ve bunun sonucunda artan tutarları, bu eserleri ithal eden vatanımızda ve tüm dünyada tutarları daha da üste çekecek. TL’nin yaşamış olduğu paha kaybı da bu fiyat artışının üstüne ‘köpük’ olacak.

Kaynak: Webtekno

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir