Deniz altında zamanda yolculuk

Dünyanın birinci bilimsel su altı arkeolojisi hafriyatlarının yapıldığı Türkiye’nin denizlerinde devam eden hafriyat ve araştırma çalışmalarında yalnızca bu yıl 255 yaratı müzelere kazandırıldı. Ortalama 8 bin 300 kilometrelik kıyı şeridine haiz Türkiye’nin, 1960’ta Antalya’nın Finike ilçesi civarlarında Tunç Kısmı’ne ilişkin Gelidonya Batığı’nda yabancı takımlarla meydana getirilen kazılarla başlamış olan su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma macerası, artık Türk bilim adamları ve balık adamları tarafınca sürdürülüyor.

Turgutreis Yassıada’da 1967-1969’da, Serçe Limanı ve Cam Batığı’nda 1979’da, Kaş açıklarındaki Uluburun Batığı’nda 1984’te meydana getirilen hafriyatlar Türk su altı arkeolojisinin kıymetli mihenk taşlarını oluştururken, bu yıl devam eden toplam 10 su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma projesinde 255 yaratı müzelere kazandırıldı. Tunç Çağı’na ilişkin dünyanın en eski tecim gemisi, Arkaik Devir’e ilişkin sanat yapıtlarını barındıran ve Akdeniz’de bulunmuş tek heykel taşıyan vapur batığı, Osmanlı denizciliğini aydınlatacak buluntular barındıran Osmanlı Devri Batığı, mavi suların derinliklerinden kalmış kıymetli kültür mirasları ortasında içeriyor.

Son yıllarda artan bilimsel çalışmalarda erişilen yapıtların yerinde sergilenmesi için Türkiye’nin denizlerinin kıyısında birer su altı arkeoloji müzesi oluşturulması için emek harcamalar da sürüyor.

“BATIĞA ULAŞTIĞINIZDA ADETA VAKİT DONUYOR”

Türkiye Batık Envanteri Projesi Hafriyat Başkanı, Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Özdaş, su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma çalışmalarındaki tecrübelerini AA muhabiriyle paylaştı. Vapur batıklarının ortalama 30-60 metre ortasında değişen derinliklerde yattığını, dalışta inilen her bir metrenin geçmişe gezi bulunduğunu belirten Özdaş, “Batığa ulaştığınızda adeta zaman donuyor. Batıkların tamamı hiçbir canlının dokunmadığı bir zaman kapsülü suretiyle. Bu, benim için hem denizi hem arkeolojiyi meslek edinmiş bir şahıs olarak büyük memnunluk.” dedi.

Özdaş, bu kadar kuvvetli kültürel mirasa haiz bir ülkede yaşamış olduğu için kendini oldukça talihli hissettiğini vurgulayarak, bu varlıklara bilimsel olarak haiz çıkmaya ve onları ortaya çıkarmaya çalıştıklarını söylemiş oldu.

Su altı arkeolojisinin temel ilgi alanının vapur arkeolojisi olduğuna işaret eden Özdaş, kelamlarını şu şekilde sürdürdü “Bu çerçevede bakıldığında teknoloji evveliyatına veri toplayan bir bilim koluyuz. Bir batığın hafriyatını vapur yapım teknolojisinde noksan sayfaları tamamlamak için tercih ediyoruz. Hafriyatlar bir zaman dilimine ilişkin batıklar üstünde gerçekleşiyor. Bu batıkların mevcut tüm malzemelerini bilimsel tekniklerle kazıp ortaya çıkarıyoruz. Sonrasında müzelerde muhafaza altına alınıyor.”

Özdaş, Türkiye Batık Envanteri Projesi’nde su altındaki batıkların fotoğraflanması, foto mozaiklerinin oluşturulması çalışmalarını da yaptığını lisana getirerek, “Hava koşulları ve bulunduğunuz pozisyondan dolayı oldukça vaktiniz olmuyor. Zira gemiler oldukça kolay dalınabilecek yerlerde batmıyorlar. Her batıkta 3 dalış gerçekleştirebiliyoruz. Bu yüzden kısa zaman diliminde mevcut anı görüntülüyoruz.” diye konuştu.

“16. YÜZYILIN ÖNCESİNDE TİCARET, SONRASINDA İSE SAVAŞ GEMİLERİ ÇOĞUNLUKTA”

Son devirde çalışmaların ağırlaştığı alanlara ilişik data veren Özdaş, bilhassa İzmir, orta ve şimal Ege bölgelerinde Osmanlı devrine ilişkin oldukça sayıda vapur tespit ettiklerini belirtti.

Epey derin sularda emekleri sürdürdüklerini özetleyen Özdaş, şu tabirleri kullandı “70-80 metre derinliklerdeki batıklara yüksek teknoloji, robot teknoloji dediğimiz uzaktan kumandalı kamera sistemleriyle ulaştık. Bunlar 16. yüzyıl ve sonrası, şu demek oluyor ki Osmanlı devri. Bizim için içlerinde de en değerlisi Koyun Adaları Batığı. Burada bulduğumuz vapur üstünde birinci tespitimizi 2018’de yaptık. 2019’da ise Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı Alemdar gemisi ile Türkiye’nin arkeolojik alandaki en derin su altı çalışmasını gerçekleştirdik. 16. yüzyılın öncesinde daha oldukça tecim gemilerini, sonrasında ise daha oldukça cenk gemilerini buluyoruz.”

Özdaş, su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma çalışmalarını sürdürecek kuşaklar yetiştirmeye çalıştıklarını lisana getirdi. Çekirdek ekip haricinde temel dalış eğitimi almış öğrencileri de projeye dahil ettiklerini bildiren Özdaş, “Bir nesle bu manada yatırım yapıyoruz. Hocalarından aldıkları referanslarla öğrenciler, bizlere müracaatlarını gönderiyor. Bu çerçevede de onlara deniz emek harcaması için fırsat tanıyabiliyoruz.” diye konuştu.

“SU ALTI ARKEOLOJİSİNDE KENDİMİZ AÇISINDAN YENİ BİR TEPEYİ YAKALADIK”

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür Yardımcısı Yahya Coşkun da Türkiye’nin tüm denizlerinde su altı arkeolojik hafriyat ve araştırmaların sürdüğünü, çalışmalara bu yıl Kocaeli’deki Kerpe Koyu ve Yalova’nın Altınova ilçesi kıyılarındaki kazıların eklendiğini söylemiş oldu.

Ülke genelinde 6’sı su altı hafriyatı, 4’ü su altı araştırması olmak suretiyle 10 çalışmanın yürütüldüğünü belirten Coşkun, “Geçen yıl karada ve su altında yaptığımız toplam emek harcama 502 idi. Bu yıl 602’ye çıkardık. Her yıl araştırmalarımızın ve arkeolojik çalışmalarımızın sayısı artarak devam ediyor. Bu yıl su altı arkeolojisinde kendimiz açısından yeni bir tepeyi yakaladık. Gelecek yıl daha da ileriye gitmeyi hedefliyoruz. Su altındaki hafriyat ve araştırmalarımızdan 255 yaratı çıkarıldı ve müzelerimizdeki yerini aldı.” bilgisini verdi.

Coşkun, “Bir yaratı nereden çıktıysa oraya aittir.” temel düsturuyla hareket ettiklerini, yapıtı, tarihiyle, geçmişiyle ilgili olduğundan bulunmuş olduğu yerde sergilemek istediklerini söyledi. Su altında durumun birazcık değişik bulunduğunu lisana getiren Coşkun, “Eserleri şu an Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde sergiliyoruz. Fakat Sayın Bakanımızın bizlere gösterdiği ufuk, çizdiği vizyon Türkiye’nin tüm denizlerinin kıyısında birer su altı arkeoloji müzesi olması. Çalışmalarımızı bu istikamette devam ettiriyoruz.” dedi.

Türkiye’nin artık kendi insan kaynaklarıyla su altı hafriyatları yaptığına işaret eden Coşkun, “Genel Müdürlük olarak son 3 yılda yaptığımız eğitimlerle 86 yeni arkadaşımız su altı arkeoloğu oldu. Her biri birinci, ikinci, üçüncü düzeylerde eğitimlerini tamamlıyor. Tüm denizlerimizin çevresinde birer su altı arkeoloji müzesi oluşturacak kadar arkadaşlarımızı eğitiyoruz.” tabirlerini kullandı.

SU ALTI ÖREN YERLERİ VE KÜLTÜR ROTALARI OLUŞTURULACAK

Su altı çalışmalarının temel hedefinin, bilimsel data üretmek olduğuna dikkati çeken Coşkun, şunları kaydetti “Fakat bilimsel data ürettikten ve bu batıkları bulduktan sonrasında bunun doğal bir sonucu oluyor. O da gezim açısından getirmiş olduğu naturel bir görülme isteği. Artık bu çerçevede su altı ören bölgeleri üstüne çalışıyoruz. Su altı kültür rotaları meydana getirmeye çalışıyoruz. Tamamlandığında yeni su altı kültür rotalarında gezim hedefli dalış imkanları olacak. Lakin bazı hususi bölgeler var. Örnek olarak İznik Gölü’nde yaptığımız emek harcama kıyıya oldukça yakın, su da fazlaca çekilmiş durumda, İznik Gölü’nde hocamızın teziyle tahminen de Birinci Konsil’in toplandığı bazilikayı kazıyoruz. Burada kimi yerlerde ortalama 1 metre kadar derinlik gözüküyor, o nedenle dalarak değil de etrafından yüzer bir iskeleyle sirkülasyona açmayı planlıyoruz. Yakın vakitte bunu da tamamlayacağız.”

“GENİŞ BİR MUHAFAZA AĞI OLUŞTURULDU”

Kuvvetli su altı kültürel varlığını korumak için paydaşlarla tedbirler silsilesini hayata geçirdiklerini vurgulayan Coşkun, Deniz Kuvvetleri ve Kıyı Güvenlik komutanlıkları, üniversiteler, müze çalışanları, kimi yerlerde de balıkçılara kadar geniş bir yelpazeyle muhafaza ağı oluşturduklarını söylemiş oldu.

Coşkun, dalışa yasak alanların oluşturulmasının, hudutların çizilmesinin ve bunların tüm muhataplarla paylaşılmasının tedbirler ortasında yer aldığını kelamlarına ekledi.

Kaynak: Haber7

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir