Dövizden geçişe faiz sınırı yok

Şebnem TURHAN

Türk Lirası’nı özendirmek ve döviz talebini yavaşlatmak için devreye alınan kur muhafazalı TL mevduat eserinde Türk Lirası’ndan dönüş için uygulanan faiz sonu döviz mevduatından TL mevduata dönüşte uygulanmıyor. 21 Aralık 2021’de devreye alınan mevduat eserinde TL mevduattan dönüşte politika faizinin 3 puan üstünde azami faiz verilirken döviz mevduatından TL mevduata dönüşte bankaların uyguladığı faiz oranı yüzde 21’e kadar çıkıyor. Bankacılık kaynakları mevzuatta bir boşluk bulunduğuna dikkat çekerek vatandaşın da bu ayrımın tam bilincinde olmadığına işaret etti.

İki uygulama da 21 Aralık’ta devreye girdi

Dolar/TL 18.36 liraya çıkınca 20 Aralık 2021 akşamı Cumhurbaşkanı Erdoğan vatandaşın TL tasarruflarını kurdaki hareketten koruyacak bir eseri devreye aldıklarını deklare etti. Akabinde 21 Aralık günü Hazine ve Maliye Bakanlığı 21 Aralık günü izahat yaparak kur muhafazalı TL mevduat eserinin devreye alındığını gerçek şahısların TL muhafazalı mevduata 3, 6, 9 ve 12 ay vadeli geçtikleri takdirde mevduat faizinin yanı sıra hesap açıldığı tarih ile vade sonu tarih ortasındaki kur farkının da Hazine tarafınca yatırımcılara ödeneceğini duyurdu. Merkez Bankası da tıpkı gün yapmış olduğu açıklamada döviz mevduatlarında Türk Lirası vadeli hesaplara dönüşüme dayanak sağlayacağını deklare etti. Merkez Bankası 20 Aralık 2021 tarihinde ABD doları, Euro ve İngiliz Sterlini cinsinden döviz tevdiat hesabı ya da döviz cinsinden iştirak fonu bulunan yurt içinde yerleşik gerçek şahıslar, söz mevzusu hesaplarını vadeli Türk lirası mevduat/katılma hesabına dönüştürmeleri halinde takviyeden yararlanabileceklerini kaydetti. Açıklamada hesapların 3, 6 ve 12 ay vadeli olarak açılacağı ve kur farkının da Merkez Bankası tarafınca karşılanacağını duyurdu.

24 Aralık’ta ise Hazine ve Maliye Bakanlığı bir izahat daha yaparak kur muhafazalı TL mevduatta en yüksek faizin politika faizinin 3 puan üstü olarak belirlendiğini duyuru etti. Fakat Merkez Bankası’ndan bu türlü bir izahat gelmedi. Bankacılık kaynakları yatırımcıların kur muhafazalı TL mevduat eserine geçerken TL mevduat dönüşümünde politika faizi yüzde 14 olduğundan en fazla yüzde 17 faiz uyguladıklarını lisana getirirken döviz mevduattan dönüştü rastgele bir hudut olmadığına dikkat çekti.

Bankacılık kaynaklarından edinilen bilgiye nazaran kamu bankalarında döviz mevduattan kur muhafazalı TL mevduata geçişte yüzde 19’a varan faiz oranları uygulanıyor. Ki bu kamu bankalarının olağan mevduat eserlerinde de uyguladıkları en yüksek faize denk geliyor. Hususi bankalarda ise durum birazcık daha değişik. Döviz mevduattan kur muhafazalı TL mevduat eserine geçiş meydana getiren müşterilerine hususi bankalar en düşük yüzde 18 en yüksek ise yüzde 21 düzeyinde faiz uyguluyor.

Döviz mevduatından dönüşüm oranı yüzde 3

Döviz mevduattan geçişin daha çok özendirilmesinin hedeflendiği için bu türlü bir faiz hududunun konulmadığını belirten bankacılık kaynakları tekrardan de döviz mevduattan geçişin oldukca düşük kaldığına işaret etti. Bankacılık kaynakları hukuksal bireylerin döviz mevduatından geçiş şimdi başladığı ve sayılar oluşmadığı için gerçek şahısların döviz mevduatından dönüşüm oranının yüzde 3 düzeylerinde bulunduğunu belirtti.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) günlük bilgilerine nazaran 7 Ocak itibariyle gerçek bireylerin Türk Lirası mevduatı 1 trilyon 101 milyar 16 milyon liraya terfi etti. Kur muhafazalı TL mevduat eserinin devreye alınmasının bigün sonrası 22 Aralık 2021’de gerçek şahısların TL mevduatı 1 trilyon 51 milyar 609 milyon lira düzeyindeydi. TL mevduatta 49.4 milyar liralık bir artış yaşandı. Gerçek bireylerin döviz mevduatında ise 7 Ocak’ta 162 milyar 797 milyon dolar iken 22 Aralık 2021’de 163 milyar 694 milyon dolar düzeyindeydi. Gerçek şahısların döviz mevduatında 897 milyon dolarlık bir gerileme gerçekleşti. Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan 7 Ocak itibariyle kur muhafazalı TL mevduat hesabının 107.6 milyar liraya yükseldiğini açıklamıştı.

Resmi ve ticaride döviz mevduatı 93.7 milyar dolar

Döviz mevduatından kur muhafazalı TL mevduata geçiş imkanı sağlanması sonrası Merkez Bankası evvelki gün yapmış olduğu açıklamada bankacılık sistemindeki mevduat/katılım fonu içinde TL’nin hissesinin artırılarak finansal istikrarın desteklenmesi maksadıyla yurt içi yerleşik gerçek şahısların döviz ve altın mevduat ve iştirak fonu hesaplarının TL vadeli hesaplara dönüşmesi halinde yatırımcılara takviye sağlanacağı hatırlatarak “Buna ek olarak, yurt içi yerleşik hükmî şahısların döviz ve altın cinsinden mevduat hesapları ve iştirak fonlarının vadeli Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarına dönüşmesi halinde mevduat ve iştirak fonu sahiplerine takviye sağlanmasına karar verilmiştir” dedi.

BDDK detayları hukukî şahısların 7 Ocak itibariyle hukuksal ve resmi kurumların döviz mevduatının 93 milyar 735 milyon dolar düzeyinde bulunduğunu gösteriyor. 22 Aralık’ta ise 97 milyar 945 milyon dolar düzeyindeydi. Resmi ve hükmî hesaplarda da 4.2 milyar dolarlık bir azalma yaşandığı görülüyor.

Mevduata nazaran faiz oranı

Bankaların döviz mevduat hesaplarında kur muhafazalı TL mevduata geçişte uyguladıkları faiz oranı mevduatın ebatlarına nazaran değişiyor. Bankaların örnek dökümanlarına nazaran en düşük faiz oranı yüzde 18 olurken 100 bin lira ve üzerine yüzde 19, 200 bin lira ve üzerine yüzde 20, 300 bin lira üstüne ise yüzde 21 faiz uygulanıyor.


Tüzelde vergi muafiyeti tartışması

Hüseyin GÖKÇE

İktisat idaresinin dövize yönelik talebin engellenmesi ve mevcut döviz hesaplarının da TL’ye döndürülmesi hedefiyle uygulamaya başladığı, kur muhafazalı mevduat sisteminde esaslı bir değişikliğe daha gidiliyor. Merkez Bankası’nın evvelki gün gösterilen bildirimi ile gerçek şahısların yanı sıra yurt içi yerleşik hukuksal bireylere de DTH’ları bozdurarak TL’ye geçmeleri halinde kur farkı ödemesi yapılmasının önü açıldı. 31 Aralık 2021 prestijiyle mevcut DTH’ları TL’ye çevrilen kısımları için firmalar kur farkı dayanağından yararlanabilecekler. Bu uygulamanın firmalar tarafınca kabul görmesi için ekonomi idaresi yeni bir adım atarak, gerek kur farkı, gerekse dönüşen altın hesaplarının farkına kurumlar vergisi istisnası getiriyor. Lakin dönüşümün 17 Şubat 2022’ye kadar yapılmasıyla beraber 2021 yılı son süreksiz vergi periyodu için de bu istisnadan yararlanma imkanı getirilmesi, yeni tartışmalara yol açtı.

DÜNYA’ya informasyon veren kaynaklara nazaran şirketlerin 31 Aralık prestijiyle bünyelerinde bulunan dövizde oluşan kur farkı, olağan kaidelerde kurumlar vergisi karı olarak değerlendirilip ona nazaran vergilendirilmesi gerekiyordu. İstisnanın geriye dönük uygulanması, doğrusu 2021’in son çeyreğini kapsaması, şirketlere büyük vergi pozitif yanları sağlayacak. Ayrıyeten kamunun vergi gelirinde ise kıymetli seviyede azalma oluşacak. Diğer bir söz ile döviz rezervinde artış için kamu kıymetli bir gelir kaynağından da yoksun olacak.


Kur muhafazalı mevduatta Anayasa karşıtlık uyarısı

Canan SAKARYA

Kur muhafazalı TL mevduata ilişik poşet teklifte meydana getirilen düzenlemeye karşıcılık partilerinden anayasaya karşıtlık uyarısı geldi. Karşıcılık partileri, hazırladıkları karşı oy yazısında düzenlemenin Anayasa’nın ‘vergi ödevi’ başlıklı 73. unsuru, ‘hususi yaşamın gizliliği’ başlığındaki 20. unsurundaki şahsî dataların kapalılığı noktasında anayasa karşıt bulunduğunu bildirdi.

CHP, mevduat ve katılma hesaplarının getirilerini kur artışlarına karşı desteklemek maksadıyla Devlet bütçesinden ödenek ayrılmasının vergi yükümlülerinin haklarını ihlal etmesi sebebiyle Anayasa’nın 73. hususuna karşıt bulunduğunu belirtti. CHP, bütçeden ayrılacak ödeneğin kamu harcamalarını karşılamak için bulunduğunu, TL üstünden belirlenen faiz ile kur artışı ortasındaki farkın kamu harcaması bulunduğunun öne sürülemeyeceği belirtti. CHP, “Hepimiz mali gücüne nazaran vergi yükümlüsü olmakla beraber, vergi yükümlüsü olan hepimiz, bankalarda mevduat ve iştirak hesaplarına haiz olmayıp, lakin belli gelir seviyesine haiz olan bireyler mevduat sahibi olabilir ya da döviz yatırımı yapabilir. Bu bakımdan gelir seviyesi yüksek olan vergi yükümlülerinin TL mevduatlarının döviz karşısında korunması için mali gücü hudutlu olan vergi yükümlüsünün katkı vermesi Anayasa’nın 73. unsuruna ters olduğu suretiyle kamu nimetlerinden yararlanmada ve kamusal külfetlere katlanmada eşitlik prensibine de aykırıdır” değerlendirmesi yapmış oldu.

Ayrıyeten, teklifte yer edinen istenen informasyon ve dokümanları Merkez Bankası ve bankaların Hazine ve Maliye Bakanlığı’na vermelerine ilişik kararın hususi yaşamın saklılığı ve ferdî verilen korunması açısından problemli bulunduğunu belirterek, Hazine ve Bakanlığı’na aktarılacak dataların çeşidi ve kapsamının teklifte açıkça belirtilmediğini kaydedildi.

HPD, anayasa terslik vurgusu yapmış olduğu karşı oy yazısında vergi gelirlerinin yalnızca kamu harcamalarını karşılamak suretiyle harcanması icap ettiğini belirterek, “ Bu yolla ayrıyeten hususi bankalara da para aktarılmış olmaktadır. Bankalar yüzde 14’le mevduat toparlarken yüzde 35’le bu parayı satmaktadırlar. Karı bankalar alırken riski Hazineye kalmaktadır. Vatandaşın vergisiyle büyük karlar elde etmektedirler. Bu biçim değişken kararlar ve tutarsız ekonomi siyasetleri, dövizde ani artışlara niçin olurken, hazineye ek yük getirmektedir” dedi.

İYİ Parti, kur muhafazalı mevduatın kanun çıkmadan uygulanmaya konulmasının Türkiye’nin hukuk devleti unsurundan ne kadar uzaklaştığının göstergesi bulunduğunu belirterek, şu değerlendirmeyi yapmış oldu: “Söz mevzusu enstrümanın hesap sahiplerine döviz kurunun faiz oranından yüksek olması kaidesiyle ödeyeceği meblağın Hazineye ek yük getireceği bilinmektedir. Bu durum Anayasa’nın 2. hususunda düzenlenen hukuk devleti prensibine terstir. Tekrardan Anayasa’nın 73. hususuna de terslik göstermektedir, her vatandaşın kamu sarfiyatlarına kendi gücü oranında ortak olacağına işaret etmektedir. Burada Hazine’ye yüklenecek ilave yükün bir kamu harcaması olup olmadığı münakaşaya açıktır.”

Kaynak: Dunya

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir