etiyopyanin tigray bolgesinde halk nasil insan eliyle acliga suruklendi BhSnyFgk

Etiyopya’nın Tigray bölgesinde halk nasıl ‘insan eliyle’ açlığa sürüklendi?

AFP

“Tigray bölesinde kıtlık yaşanıyor.” Bu kelamlar, dünyanın insani yardımdan görevli en üst düzey yetkilisi, Birleşmiş Milletler BM) Acil Durum Yardımı Koordinatörü Mark Lowcock’a ilişkin. Lowcock, Etiyopya’nın kuzeyindeki duruma dair Perşembe günü “kıtlık” tabirini kullandı.

G7 doruğunda meydana getirilen bu izahat, BM dayanaklı Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırılması’nın (IPC) krize yönelik değerlendirmesine dayandırıldı. IPC’nin açlık ve kıtlık incelemesi yapmış olduğu raporuna nazaran, Tigray bölgesinde ortalama 353.000 şahıs “yıkım” olarak isimlendirilen 5. düzeye ulaştı, 1 milyon 769 bin şahıs de “acil durum” olarak isimlendirilen 4. düzeyde.

Aslına bakarsak bu “kıtlık” sözünün teknik olarak lisana getirilme biçimi. IPC siyasal hassasiyetlerden dolayı bu kelimeyi kullanmadı. Etiyopya hükümeti buna itiraz ederdi.

Bu sayıların peşinde oldukça yabanî bir insanlık trajedisi yaşanıyor. Açlık sebebiyle oldukça sayıda kişinin yaşamını kaybetmesi artık kaçınılmak görülüyor. Hatta artık açlığın yaşandığı bile söylenebilir.

Tigray bölgesinde yaşayanlar kırsal köylerde sabah bulunan cesetlerin akşama kadar çürümeye bırakıldığını konu alıyor.

Askerler tarafınca kaçırılıp sex kölesi olarak tutulan, hastanelerde ve inançlı konutlarda müdafaaya alınan bayanlar, yanlarından zorla ayrılıp koparılan evlatları için endişeleniyor, yokluklarında açlık yaşamalarından kaygılanıyor.

AFPTigray bölgesindeki cenk Kasım’da başladı.

Açlık mevtin zalim sebeplerinden biridir. Kâfi besini alamayan gövde, güç üretebilmek için kendi organlarını tüketmeye adım atar.

Açlığa birinci yenik düşenler de çocuklardır. Açlık ve kıtlıktan ölenlerin üçte ikisi genel anlamda çocuklar olur. Tigray bölgesiyle ilgili açıklanan sayılara bakıldığında ölenlerin 300 bininin çocuk bulunduğunu söylemek gerçekçi bir kıymetlendirme oluyor.

Bu sayılar gerçek dataların de altında kalıyor olabilir. Araştırma takımları daha uzak, kırsal bölgelere ulaşamadı ve değerlendirmelerini hudutlu bilgilerle yapmış oldu.

Belçika’daki Ghent Üniversitesi araştırmacılarının yayımladığı Tigray İnsani Atlas bilgilerine nazaran Tigray bölgesindeki altı milyon şahıstan:

  • Yalnız üçte biri Etiyopya hükümetinin denetimindeki bölgelerde yaşıyor
  • Üçte biri Eritre ordusunun işgal etmiş olduğu bölgelerde yaşıyor. Eritre ordusu Etiyopya ordusunun müttefiki lakin insani yardım kuruluşlarıyla ortaklaşa iş yapmıyor
  • 1,5 milyonu Tigray bölgesindeki isyancıların denetimindeki kırsal bölgelerde yaşıyor. İnsani yardım kuruluşları bu bölgelere giremiyor ve bölgedeki cep telefonu şebekelerinin ilişkileri kesik.

Hükümet, bu bölgeyi denetim edenlerin “Tigray isyancılarının kalıntıları” bulunduğunu söylüyor ve yakında bölgenin denetiminin büsbütün hükümete geçeceği kelamını veriyor.

BM, durumun daha da kötüleşeceğini öngörüyor fakat artık aslolan sual: Durum daha ne kadar berbatlaşabilir? Ne vakte kadar bu türlü devam edebilir?

Getty Images

IPC raporunda “Bu rapor Etiyopya hükümeti tarafınca onay edilmemiştir” tabiri içeriyor.

Bu bir ihtardır.

Gece karanlığında tarlalarını sürüyorlar

Etiyopyalı yetkililer muhtemelen “kıtlık” ikazına karşı çıkacak ve buna münasebet olarak da teknik tabirleri gösterecekler. Bu münasebete nazaran “yıkım” şartları Tigray bölgesinin değişik yerleşimlerine yayılmış olabilir sadece hiçbir yerleşimde, ‘5. seviyedeki’ açlık ve kıtlık duyuru edilmesi için eşik olarak görülen %20 oranına ulaşılmadı.

Görüşmelerde USAid yöneticisi Samantha Power, “Etiyopya hükümetinin durumun üstünü örtme gayretinde bulunduğunu” söylemiş oldu.

İnsani yardım çalışanları Tigray bölgesindeki yaz yağmurlarının da başlamasıyla toprağı işlemeye başlaması ihtiyaç duyulan çiftçilerin şimdi grup biçmeye başlayamamalarını telaş verici buluyor.

Geçen seneye kadar bölgede bazı ziraat projeleri yürüten Belçika’nın Ghent Üniversitesi’nden araştırmacılar kimi çiftlik alanlarının kâfi tohum, tarlayı sürmek için kâfi sayıda öküz veya gübre olmaması sebebiyle terkedildiğini söylüyor.

Daha da berbatı askerler bölgedeki köylüleri tehdit ediyor:

“Tarlayı sürmeyeceksiniz, hasat kaldırmayacaksınız, eğer yeltenirseniz sizi cezalandırırız.”

Kırsal köylerde çiftçiler öküzlerini gece yarısı uyandırıp karanlıkta tarlaları sürmeye gidiyor ve şafak vakti dönüyor. Bir küme da etrafı kolaçan edip yağmacı askerlere karşı çiftçileri uyarıyor.

Bu senenin sonunda hasat eğer olmazsa Tigray bölgesi halkı desteğe muhtaç hale gelecek, ya da açlık yaşayacak.

AFP

Bu insan eliyle açlığa sürüklenmek demek. Kuraklık yok, geçen yıl yaşanmış olan çekirge istilası sonlandı.

Bölge yedi ay evvel, o vakitler Tigray’da iktidardaki parti olan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile Başbakan Abiy Ahmed liderliğindeki federal hükümet ortasında çatışmalar başlamadan evvel “besin güvenliğinde sınırda” kategorisine çekilmişti.

ÇALINAN BESİN YARDIMLARI

Cenk hizmetleri de sekteye uğrattı. Bankalar kapanmış oldu ve hükümetin en büyük acil yardım hizmeti olan “üretici güvenlik ağı programı” durduruldu.

Tigray bölgesinin en verimli olan bölgeleri komşu Amhara bölgesine bağlı güçlerin denetiminde. Bu da Tigray halkını kendi tarlalarından yoksun bırakıyor ve en büyük istihdam fırsatlarından olan dönemlik personellik faaliyetlerini de engelliyor.

Çatışmalara dahil olan Eritre güçleri, Etiyopya ordusuyla beraber geniş çaplı yağmalamalar yapmakla, mahsulleri yakmakla, esenlik tesislerini tahrip etmekle ve çiftçilerin kendi tarlalarını sürmelerini engel olmakla suçlandılar.

BM, ortalama 22 bin 000 saldırı mağdurunun takviyeye muhtaçlıkları bulunduğunu söylüyor. Cinsel sertlik korkusu sebebiyle bayanlar ve genç kızlar saklanmaya zorlanıyor ve yiyecek aramaya çıkamıyor.

İnsani yardım kuruluşları hem güvenlik meseleleri hem de Etiyopya hükümetinin öne sürdüğü bir takım bürokratik pürüz sebebiyle krize tahlil bulmakta yavaş kalıyor. Bu çapta bir yardım faaliyetinin yürütülebilmesi için çalışanların bağlantı ekipmanlarına muhtaçlıkları var.

BM resmi açıklamasında yardım dağıtımının 2,8 milyon bireye ulaştığını tez ediyor. Hususi görüşmelerde ise insani yardım çalışanları bunun fazla iyimser bir varsayım olduğu görüşünü lisana getiriyor.

Getty Images

Birçokları bir aileye 10 gün kafi gelecek 30 kilo’lık un dağıtımından faydalandı, daha talihli olanlar iki parti yardım aldı.

Yardım dolu kamyonların askerler tarafınca çalındığına dair haberler de geliyor. Kimi köylüler yardım dağıtımından çabucak sonrasında Eritre askerlerinin geldiğini ve yiyeceklerini aldığını söylüyor.

Bazı bağımsız kaynakların varsayımlarına nazaran 5,2 milyon şahıstan sırf %13’ü desteğe muhtaç.

İnsani yardım çalışanları da çatışmalarda ölüyor. Son olarak mevt vakası 28 Mayıs’ta yaşandı. Etiyopya ordusu insani yardım çalışanlarının kırsal bölümlere gezi etmesini engelliyor ve çalışanları isyancılara yardım etmekle suçluyor.

Mahallî yetkililer çatışmalara dahil tüm tarafların yardımları yağmaladığını öne sürüyor. BM raporlarına nazaran ise geçen ay yaşanmış olan “129 sertlik vakasının sorumlusu yardımları yağmalayan Etiyopya ve Eritre orduları ile milisler”, sırf bir olayın sorumlusu “kendilerine Tigray Müdafa Güçleri diyen isyancılar.”

Perşembe günkü dorukta Power, tecrübeli yardım çalışanlarıyla yapmış olduğu görüşmeleri şöyleki özetledi:

“Şu ana kadar tanıklık ettikleri en iğrenç insanlık krizi.” Bu, bağışçı ülkelerin de ortak kanısı.

ATEŞKES DAVETİ

Bu trajediyi hafifletmek için de ne yapılması gerektiği mevzusunda da düşünce birliği var lakin önüne geçmek için artık oldukça geç.

Getty Images

Aksiyon planının birinci esnasında, Norveç Sığınmacı Kurulu Lideri Jan Egeland’ın yapmış olduğu “kıtlığın engellenmesi için ateşkes” daveti var.

Buna, karşılıklı cenk halinin sona ermesi, saldırı dahil sertlik riski altındaki sivillerin korunması ve insani yardım erişimi önündeki pürüzlerin kaldırılması da dahil.

Hiçbir şey o denli kolay değil. Geçen hafta Etiyopya hükümeti sözcüsü askeri operasyonların zafer getireceği mevzusunda ısrar eden bir hal sergiledi ve ateşkesi reddetti.

ABD’nin Eritre’nin çekilmesi davetine karşılılık Eritre Dışişleri Bakanlığı da Biden hükümetini “çatışmaları ve istikrarsızlığı körüklemekle” suçladı.

Tigray Halk Kurtuluş Cephesi Salı günü yardımları memnuniyetle karşıladı ve dağıtımına yardım etmeye hazır olduklarını söylemiş oldu lakin ateşkesten asla bahsetmedi.

‘MEZAR TAŞLARI SAYMAYI BEKLEMEYİN’

İnsani yardım kuruluşları çatışma bölgelerinde etkinlik gösterebilmek için çeşitli yollar geliştirdi fakat tarafların işbirliğine gereksinimleri var.

Bunun gerçekleşeceğine dair de bir işaret yok. Etiyopya hükümeti isyancıların “terörist” bulunduğunu, yaşam kurtarma operasyonları dahil isyancılarla hiçbir işbirliğine gitmeyeceklerini söylüyor.

AFP

Tigray bölgesinde insani yardım faaliyetleri var lakin nitekim fark yaratacak sürate haiz değiller.

Dünya Gıda Programı’nın tüm bölgede sırf iki büyük dağıtım tesisi var. Cenk öncesi mevcud yardım altyapısı da büyük oranda tahrip edilmiş durumda.

Ayrıyeten daha çok kaynağa gereksinim var. ABD ek 181 milyon dolar yardımda bulunacaklarını deklare etti ve başka bağışçıların da adım atmasını umduklarını söylemiş oldu.

Savaşın dalgaları yayıldıkça ve ülke genelinde makro-ekonomik badireler derinleştikçe geçim külfeti da artıyor ve yoksulluk yaşanıyor. Bu da komşu bölgeler Amhara ve Afar’ı da etkiliyor ve gıda güvenliği hızlıca kötüleşiyor. Sudan’da gıda gereksiniminin arttığına dair ihtarlar geliyor.

BM Güvenlik Kurulu’nun harekete geçmemesi dikkat cazip. BM’nin silahlı çatışmalar ve açlıkla ilgili 2417 numaralı sonucu üç yıl evvel tam da bu tip krizler düşünülerek onaylandı.

Savaşın çıkmasından yedi ay sonrasında BM Güvenlik Kurulu’nda, artık dünyanın en mühim insani krizi olarak görülen duruma ilişik tek bir oturum bile düzenlenmedi.

BM’nin 2417 numaralı sonucu insani yardım faaliyetlerine sakınca olan bireyler ve kurumlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor ve açlığın bir tabanca olarak kullanılmasının cenk cürmü sayılabileceği ikazında bulunuyor.

G7 tepesinde önderlerin Etiyopya’ya ve Eritre’ye derhal insani yardım taleplerine uyumlu davranmaları mevzusunda baskı yapmaları planlanıyor.

ABD’nin hususi temsilcisi Jeff Feldman, Tigray bölgesinde ‘insan eliyle gelen açlık krizine’ karşı “Gömüt taşlarını saymayı beklememeliyiz” uyarısı yapmış oldu.

BBC

Alex de Waal, ABD’deki Tufts Üniversitesi’ne bağlı Fletcher Hukuk ve Dış ilişkiler Fakültesi Dünya Barışı Vakfı Lideri.

Kaynak: Cumhuriyet

🔥6

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir