İran’ın nükleer programı: İsrail’in İran’ın tesislerini vurma olasılığı artıyor mu?

EPAOvda Hava Üssü’ndeki İsrail harp uçağı

Kızıldeniz’in turkuaz sularında İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn deniz kuvvetleri birkaç gün evvel birinci kere bir ABD harp gemisiyle ortak tatbikat düzenledi.

İsrail’in liman kenti Eilat’ın kuzeyindeki bir hava üssünde de geçen ay İsrail ve yedi ülkenin katılmış olduğu bir harp tatbikatı yapılmıştı.

Bu cins tatbikatlar, son vakitlerde büyük askeri hareketler icra eden İran’a uyarma niteliği taşıyor.

İsrail hükümeti ordunun İran’ın nükleer tesislerine hücum düzenlemeye hazır olması için 1,5 milyar dolar ayırdı. Siyasal ve askeri başkanlar, çabucak derhal her gün İran’a ikazda bulunuyorlar.

‘İRAN’IN NÜKLEER SİLAH SAHİBİ OLMASINA MÜSAADE VERMEYİZ’

İran’ı yakından izleyen gözlemciler ve analistlere ne olabileceğini sormuş oldum.

İsrailli bir güvenlik yetkilisi, “İsrail savaşmak istemiyor lakin İran’ın nükleer tabanca sahibi olmasına müsaade vermeyiz. Nükleer programlarındaki gelişmelere bakarak askeri olanlar da dahil tüm seçenek ve senaryolara karşı hazırlanıyoruz” dedi.

İran ile beş büyük ülke (İngiltere, Çin, Fransa, Almanya ve Rusya) ve dolaylı olarak ABD ortasında Kapsamlı Ortak Hareket Planı olarak malum 2015 tarihindeki nükleer mutabakatın canlandırılmasına yönelik görüşmeler 29 Kasım’da Avusturya’nın başşehri Viyana’da yeniden başlamış olacak.

Kapsamlı Ortak Hareket Planı, İran’ın nükleer faaliyetlerini sonlandırmış ve milletlerarası yaptırımların bir kısmının kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer tesislerini kontrole açmasını sağlamıştı. Fakat plandan, 2018’de devrin ABD Başkanı Donald Trump tarafınca, İsrail’in de onayıyla vazgeçildi.

Artık bu mevzudaki görüşmeler yeniden başlayacakken, İran 25 kilo uranyumu yüzde 60 oranında zenginleştirdiğini deklare etti. Böylelikle nükleer tabanca imali için ihtiyaç duyulan zenginleştirme oranına bir adım daha yaklaşmış oldu. İran ayrıyeten 210 kilo uranyumu da yüzde 20 oranında zenginleştirdi.

Tahran, nükleer programının barışçıl olduğunda ısrar etse de, İranlı uzmanlar bile saflık oranı bu kadar yüksek uranyumun daha evvelce yalnızca nükleer tabanca sahibi ülkelerde bulunduğunu söylüyorlar.

İsrailli müdafa uzmanları, İran’ın isterse bir ay içinde bir nükleer tabanca halletmeye kafi gelecek kadar zenginleştirilmiş uranyum üretebileceğine dikkat çekiyor. Lakin bu türlü bir tabanca için balistik roket üstüne monte edilecek bir harp başlığı yapılması lüzumlu. Bunun da 18 ile 24 ay ortasında yapılabileceği belirtiliyor.

EPAİran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, 8 Ekim’de Buşehr Nükleer Tesisi önünde konuşuyor

DİPLOMASİNİN MUVAFFAKİYET TALİHİ AZ

Küdus Strateji ve Güvenlik Enstitüsü’nde çalışmakta olan eski İsrail Ulusal Güvenlik Danışmanı Yaakov Amidror, İran’ın nükleer emelleriyle ilgili birinci ikazını 1990’ların başlangıcında askeri istihbaratta görevliyken yapmış.

Amidror, “İran bomba halletmeye her geçen gün daha çok yaklaşırken, İsrail oturup bekleyemez. Yakında bunun nasıl durdurulacağı mevzusunda bir karar alması gerekecek” diyor ve ekliyor:

“İran’ı bombalamaktan diğeri ilaç yok.”

İsrail daha evvel iki kere, birincisinde 1981 senesinde Irak’ın, ikincisinde 2007’de Suriye’nin nükleer reaktörlerini bombalamıştı.

Lakin analistler, İsrail’in İran’ın oldukça daha gelişmiş nükleer programını durduracak kadar karmaşık bir hücum düzenleme kabiliyeti olup olmadığından kuşkulu. Şundan dolayı İran’ın nükleer programı kimilerinde yeraltı tesisleri de bulunan birçok değişik yeri kapsıyor. Bu türlü bir taarruzun bedelinin nasıl sonuçlanacağı da uğraşı.

İran nükleer tesislerine hücum düzenlenmesi halinde, herkesi “şoka uğratacak” bir karşılık vereceğini bildirmişti. Tahran’ın hem kendi kuvvetleri ile hem de tüm bölgeye yayılan silahlı kümelerle beraber hareket edebileceği düşünülüyor. Bu kümeler ortasında, Lübnan’da elinde on binlerce roket bulunan Hizbullah, Suriye ve Irak’taki Şii milisler, Yemen’deki isyancı Houthi hareketi ve Gazze Şeridi’ndeki İslami Cihad militanları da var.

Getty ImagesLübnan’da Hizbullah üyelerinin geçit merasimi

Tüm risklere rağmen, sırf İran’ın nükleer planlarının birkaç yıl ertelenmesi için bile saldırmaya değeceğini düşünen şahin görüşlü İsralliler bulunuyor.

Lakin resmi tercih, hala görüşmeler yöntemiyle tahlil bulmak. Evvelden İsrail’in dış danışma servisi MOSSAD’da araştırma icra eden bir ünitesi yöneten Surat Shine “diplomasinin muvaffakiyete ulaşmasını ümit ederim, lakin şu anda buna fazla bir baht tanımıyorum” diyor.

Shine, İran’ın bir taraftan zenginleştirilmiş uranyum üretmeye devam ederken, nükleer görüşmeleri yalnızca zaman kazanmak için kullanmasından kaygı ediyor.

EPA4 Kasım’da Tahran’da düzenlenen ABD aykırısı protesto gösterisi

Washington’daki Orta Doğu Enstitüsü’nden İran uzmanı Alex Vatanka ise Tahran’ın ideolojik olarak nükleer programına oldukça bağlı bulunduğunu vurguluyor. Avrupalıların ve ABD’nin kuşkularına rağmen İran’ın Kapsamlı Ortak Aksiyon Planı’na dönmek istediğine inanan Vatanka, Tahran’ın son zamanlardaki davranış ve taleplerini ise “elini kuvvetlendirmek için” yaptığını düşünüyor.

ReutersNatanz Nükleer Tesisi’nde hasar almış bir bina (2 Temmuz 2020)

NÜKLEER SİLAHLARIN YAYILMA KAYGISI

Bundan sonrasında neler olacağı mevzusunda uzmanlar ortasındaki görüş ayrılıklarına rağmen yaklaşan görüşmelerin bölge açısından kırılgan bir periyoda rastlamış olduğu mevzusunda hepimiz aynı fikir.

İran nükleer tabanca geliştirirse, Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır’ın da bu örneği seyretmek isteyeceği yorumu yapılıyor.

Washington, Orta Doğu’daki “sonsuz savaşları” bitirmek istediğini söylüyor. Lakin söz mevzusu İran olunca “öteki seçeneklere” de bakacağını belirtiyor ve askeri açıdan gözdağı veriyor.

Kısa müddet evvel düzenlenen bir İsrail hava tatbikatında, yeraltındaki nükleer tesisleri amaç almakta kullanılabilecek cinsten bir bomba taşıyan bir Amerikan uçağı da simgesel olarak İsrail semalarında uzunluk gösterdi.

Strateji uzmanlarının da vurguladığı suretiyle işi tutarsız tarafı şu ki, İran’a askeri hücum düzenlemek için meydana getirilen mühim hazırlıklar, bu türlü bir taarruza gerek kalmasını önlemenin en iyi yolu olabilir.

Kaynak: Cumhuriyet

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir