Kıbrıs ne zaman alındı? Kıbrıs Harekatı ne zaman oldu?

Kıbrıs ne zaman alındı? Kıbrıs Harekatı ne zaman oldu? sorularının cevabı merak ediliyor. Kıbrıs’a 46 yıl evvel Bülent Ecevit önderliğinde Türkiye tarafınca Sulh Harekatı gerçekleştirildi. BM tarafınca işgal olarak vasıflandırılan Kıbrıs Harekatı, 18 Ağustos 1974’de sonlandı. 4 hafta devam eden Kıbrıs Sulh Harekatı niçin yapılmış oldu, nasıl başladı? Operasyon iki kere gerçekleşti.

KIBRIS BARIŞ HAREKATI NEDİR?

Kıbrıs Sulh Harekatı askeri kod adı Atilla Harekatı olan ve 20 Temmuz 1974’te başlamış olan, 18 Ağustos 1974’te sonlanmış olan, 4 hafta 1 gün devam eden ve Kıbrıs Adası’na yapılmış Türk askeri sulh operasyonudur.

KIBRIS BARIŞ HAREKATI NEDEN YAPILDI?

Kıbrıs’ta yaşayan Türkler ile Rumlar ortasında birinci vakalar 1920 yılına dayanır. Osmanlı İmparatorluğu, Kıbrıs’ı 1978’te elli yıllığına İngiltere’ye kiralamaya karar verdi. 1920’de ise Rumlar, Yunanistan’a katılma sonucu vermesi ile birinci vakalar başladı. Emel Birleşik Krallık’ı adadan çıkarmak gayesiyle bağımsızlık hareketi başlattı. Bu ise 1960’da Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasının yolunu açtı. Bununla beraber Rumlar, Türkleri de adadan çıkarmak için Kıbrıs’ın tüm idaresine el koymaya karar verdiler. Ve sonrasında Türklere taarruzlar başladı.

11 Şubat 1959 tarihindeki Zürih Antlaşması ve 19 Şubat 1959 tarihindeki Londra Antlaşması ile Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bağımsız bir devlet olarak 16 Ağustos 1960 tarihinde kurulması sağlanmış oldu.

Aralık 1963’te, Cumhurbaşkanı Makarios, tasarlanan Akritas planı ile Kıbrıslı Türklere verilen imkanları kısıtlamayı ve Rumlar lehine ıslahat hayata geçirmeye karar verdi.

1960 senesinde anayasa dağıldı ve 21 Aralık 1963’te Kıbrıs Rum polisinin de rol oynadığı ve iki Kıbrıslı Türkün öldürülmüş olduğu Kanlı Noel suretiyle toplumsal sertlik vakaları gerçekleşti.

Hem Başkan Makarios hem de Dr. Minik sulh davetinde bulundular, lakin bunlar göz arkası edildi.

Şiddetin alevlendiği yedi gün içinde, Türk ordusu birlikleri kışlalarından çıkmış ve adadaki en stratejik konum olan Lefkoşa – Girne yolunda durum aldı. Türk ordusu bu yolun denetimini 1974 yılına kadar elinde tuttu; bu yılda Kıbrıs Sulh Harekatı esnasıda bu yol kıymetli rol oynadı. 1963 ile 20 Temmuz 1974’te Türkiye’nin müdahalesi ortasındaki devirde yolu kullanmak isteyen Kıbrıslı Rumlara BM konvoylarının eşlik etmesi gerekmekteydi.

Lefkoşa’nın şimal banliyölerinde kadın ve çocuklar da dahil olmak suretiyle 700 Türk rehine alındı. Sertlik vakaları 364 Türk ve 174 Kıbrıslı Rumun yaşama veda etmesine, 109 Kıbrıslı Türk veya karma köyün yıkılmasına ve 25.000-30.000 Kıbrıslı Türkün yerinden olmasına niçin oldu.

DARBE VE KIBRIS BARIŞ HAREKATI KARARI ALINMASI

15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’ta askeri darbe gerçekleşti. Yunanistan’daki askeri cuntanın buyruğu ile meydana gelen darbe Kıbrıs Ulusal Muhafız Ordusu, Yunan-Rum paramiliter ordusu EOKA-B ile bir arada organize edildi. Darbenin sonucunda Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Başpiskopos III. Makarios misyondan alındı ve yerine EOKA-B’nin başkanı Nikos Sampson getirildi. Darbenin maksadı Kıbrıs’ta Yunan ilhakının gerçekleştirilmesi ve Kıbrıs Helenik Cumhuriyeti’nin kurulmasıydı.

Kıbrıs’ta bir darbe yapıldığı haberi, Lefkoşa’da bulunan Türk Büyükelçiliği’nin gönderilmiş olduğu şifreli bildiriyle 15 Temmuz 1974 sabahı Türk Dışişleri tarafınca öğrenildi. Kıbrıs’taki durumun Türkiye’nin bir askeri müdahalesini gerektirecek kadar mühim olarak değerlendirildi. Türk hükümeti, 1960 senesinde Kıbrıs Cumhuriyeti Güvence Antlaşması’nın garantör devlet olarak Türkiye’ye verdiği müdahale hakkını kullanmak istiyordu. Lakin evvel, başka bir garantör devlet olan İngiltere’nin yetkilileriyle görüşerek beraber hareket etmek suretiyle teşebbüste bulunmuş oldu. İngiltere kabul etmezse, Türkiye’nin yalnız başına hareket etmesi; görüşmeler esnasında Türk Silahlı Kuvvetleri’nin hazırlık yapması kararlaştırıldı.

16 Temmuz’da Türkiye, bu kararını İngiltere ve ABD’nin Ankara büyükelçiliklerine bildirdi. Fakatİngiltere ve ABD hususa Türkiye suretiyle yaklaşmamaktaydı.

19 Temmuz’da Türkiye’ye dönen Başbakan Ecevit, Genelkurmay başkanlığında kumandanlar ile bir toplantı yapmış oldu. Genelkurmaydaki toplantının akabinde Bakanlar Konseyi toplanıp oy birliği ile Kıbrıs’a müdahale sonucu aldı. Bakanlar Heyeti’nin yazılı sonucu, 19 Temmuz 1974 sabahı Genelkurmay Başkanlığı’na ulaştırıldı.

KIBRIS BARIŞ HAREKATI HAZIRLIKLARI

17 Temmuz 1974: Ecevit, İngiltere’ye gitti. İngiltere Başbakanı Wilson’a ortak müdahale teklifinde bulunmuş oldu ve İngiliz üslerinden TSK’nın yararlanabilmesi isteğini sundu. Wilson bu tarz şeyleri reddetti.

18 Temmuz 1974: ABD Dışişleri Bakanı Kissinger’in yardımcısı Sisco Londra’ya gelmiş olarak Ecevit ile görüştü. Müdahaleden vazgeçmesi için Ecevit’in kurallarını öğrendi ve bu tarz şeyleri Yunanlılar ile görüşmek suretiyle Atina’ya hareket etti.

19 Temmuz 1974: Sabah hareket buyruğunun gelmesiyle Türk çıkartma birlikleri Mersin?den gemilerle hareket etti. Bu ortada Yunan Cuntası, Ecevit’in tüm tekliflerini reddetti.

BİRİNCİ HAREKAT NE VAKİT BAŞLADI?

20 Temmuz 1974: Sabah saat 01.45’te Sisco, T.C. Başbakanlığı’na geldi. 48 saat içinde bir ABD formülü getirebileceğini söylemiş oldu ve müdahaleden vazgeçilmesini istedi. Ecevit, bunu reddeti ve 05.05’te kalkan birinci jet uçağıyla Türk amfibi harekatı başladı.

21 Temmuz 1974: Türk jetleri ve üç Türk muhribi, Türk Hava ve Deniz Kuvvetleri ortasındaki uyum eksikliği sebebiyle birbiriyle muharebe etti. Sonuçta TCG Kocatepe battı ve bu geminin işçisinden 54 şahıs şehit oldu.

22 Temmuz 1974: İkinci çıkartma birliği olan 39. Tümen adaya çıktı ve havadan inmiş olan birlikle birleşti. 17.00’de ateşkes diye deklare edildi. Türk birlikleri, Laptat-Girne-Lefkoşa üçgeni içinde Cenevre Görüşmeleri’nin sonucunu beklemeye başladı.

23 Temmuz 1974: Yunanistan’da cunta aykırısı güçler bir darbe yapmış oldu ve demokratik idareye geri dönüldü. İki gün sonrasında Karamanlis, başbakan olarak vazifeye başladı ve ateşkesi duyuru etti.

26 Temmuz 1974: Karamanlis, ülkesini NATO’nun askeri kanadından çıkardı.

25-30 Temmuz 1974: Türkiye, Yunanistan ve İngiltere adanın durumunu Cenevre’de görüştü. Sonuçta Cenevre Protokolü imzalandı.

6 Ağustos 1974: Türk Birlikleri, Rumların ateşkese uymamasını münasebet göstererek Lapta’yı ele geçirdi.

8 Ağustos 1974: Üç garantör ülke Dışişleri Bakanları’nın yanı sıra Kıbrıs Türk Halkı Önderi Rauf Denktaş ve Kıbrıs Rum Halkı Önderi Glafkos Klerides’in katılmış olduğu 2. Cenevre Görüşmeleri başladı. Rum ve Yunanlılar, buradaki tüm tekliflerini görülmeden reddetti.

12 Ağustos 1974: Rumlar, adadaki Ayakebir köyüne saldırarak buradaki Türkleri katletti.

2. HAREKAT, “AYŞE TATİLE ÇIKSIN” PAROLASIYLA BAŞLADI

14 Ağustos 1974: Türkler, 2. Cenevre Görüşmeleri’nden çekildi ve Sulh Harekatının ikinci safhası başladı. Birebir gün Rumlar, Atlılar köyünde bulabildikleri tüm Türkleri (57 şahıs) kurşuna dizdi. Ayrıyeten Muratağa ve Sandallar köylerindeki tüm Türkleri (89 şahıs) öldürerek çukurlara gömdü, ve Baf’ta beş Türk’ü öldürdü.

Cenevre’deki görüşmelerden netice çıkmayınca devrin başbakanı Bülent Ecevit, periyodun dış işleri bakanı Turan Güneş’e ”Ayşe Tatile Çıksın” parolasını iletti ve 14 Apustos 1974 günü saat sabah 04:30’da Kıbrıs’taki Türk birlikleri harekete geçti.

15 Ağustos 1974: Rumlar Taşkent, Tatlısu ve Terazi köylerinden 50 Türk’ü kurşuna dizdi.

15 Ağustos 1974’te Kıbrıs’ın yüzde 38’i ele geçirildi. Rum kuvvetleri bu gelişmeyle beraber geri çekilmek mecburiyetinde bırakıldı fakat geri çekilirken Türk köylerini yaktılar ve insanları katlettiler.

16 Ağustos 1974: Türk birlikleri Lefke-Lefkoşa-Mağusa çizgisini çizdi. 19.00’da ateşkes yürürlüğe girdi. Bu ortada Rumalr Baf, Larnaka ve Limasol’un çeşitli köylerindeki 100’e yakın Türk’ü öldürdü.

17 Ağustos 1974: Türk birlikleri gerilla akınları düzenleyen Rum askerlerinden Karpaz Yarımadası’nı arındırdı. Son olarak, ateşkes ihlallerini münasebet göstererek Yeşilırmak bölgesinde mahsur kalan Türkleri kurtardı.

KIBRIS BARIŞ HAREKATI SONUÇLARI NELER?

1 Kasım 1974: BM Genel Kuruku almış olduğu kararda iki toplumun eşitliğini kabul etti ve Kıbrıs Hükümeti’nden söz etmeyerek iki cemiyet başkanının, eşitlik temeliyle, Kıbrıs Meselesi’ne siyasal bir tahlil bulmaları için görüşmeye çağrı etti.

5 Şubat 1975: Harekat sebebiyle ABD Türkiye’ye engelleme koydu.

13 Şubat 1975: Kıbrıs Otonom Türk İdaresi, oldukca partili demokratik sisteme geçmek ve eşitlik temelinde bir federasyon oluşturmak için lüzumlu federe ünitelerden Türk kanadını oluşturmak gayesiyle Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni duyuru etti.

31 Temmuz-2 Ağustos 1975: Viyana’da meydana getirilen toplumlararası görüşmeler sonucu Nüfus Mübadelesi Antlaşması imzalandı. İsteyen Rum ve Türkler kuzeyden güneye ya da güneyden kuzeye geçirildi.

12 Şubat 1977: Denktaş ve Makarios, 4 unsurluk bir ilke antlaşması imzaladı. Buna gire iki toplumlu ve iki bölgeli federal sistem toplumlar tarafınca kabul edildi ve federasyon asıllarının görüşülmeye başlamış olacağı bildirildi.

1977: Makarios öldü ve Kıbrıs Rum toplumu liderliğine Kiprianu getirildi.

19 Mayıs 1979: Denktaş ve Kiprianu 10 unsurluk bir zirve anltaşması imzaladı ve toplumlararası görüşmelerde 1977 Denktaş-Makarios antlaşmasının temel alınmasını kabul etti.

1979-1983: Rumlar, iki kesitli ve iki toplumlu federasyonla bağdaşmayan savlar öne sürdü.

13 Mayıs 1983: BM Genel Şurası, almış olduğu kararla, Rumların egemenliklerini kuzeye yayması ve Rum göçmenlerin kuzeye geri dönmesi icap ettiğini bildirdi.

15 Kasım 1983: Kıbrıs Türk Halkı, self-determinasyon hakkını kullanarak Şimal Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni duyuru etti.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İŞGAL OLARAK AÇIKLADI

20 Temmuz 1974 tarihinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu’nun 353 sayılı sonucunda “Internasyonal güvenlik ve sulh için mühim tehlikeye neden olan ve bölge üstünde inanılmaz infiale uygun bir ortam yarattığından Birleşmiş Milletler mühim bir tasa duymaktadır…Tüm devletlerin Kıbrıs Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğüne saygı duyması gerekir…Yabancı askeri müdahaleye derhal son verilmelidir.” diyerek harekata karşı bulunduğunu belirtti ve ateşkese çağırdı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu 11 Mayıs 1984 tarihindeki 550 sayılı sonucunda ise durumu “işgal” olarak vasıflandırdı.

Gündem

Kaynak: Haberler.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.