Kur, tedarik zincirini vurdu

Yener KARADENİZ

Kasım’da başlamış olan ve dün de devam eden kur şokunun birinci tesiri tedarikte görüldü. Besinden hazır giysiye birçok dalda hammadde ve mal tedariki durma noktasına geldi. Çarşı pazarda fevkalâde bir hareketlilik yaşanmamasına rağmen beklenti enflasyonu sebebi ile birçok market sabah saatlerinde bazı eserlerde yüzde 5-10 ortasında artırım yapmış oldu. Daha evvel sonlu tedarik edilen eserler alınamaz hale gelirken döviz ofisleri ise yüksek volatilite sebebi ile bilhassa Kapalıçarşı Bölgesi’nde tabelalarını süreksiz mühlet kapattı. DÜNYA Gazetesi olarak dolaştığımız İstanbul’un değişik semtlerindeki marketlerinde mükemmel bir tüketici talebi görülmezken, rastgele bir eserin satılmasında sınırlama yaşanmadı. Lakin dün sabah prestiji ile yerine koyma maliyetlerinin artması kimi marketlerde raf fiyatlarının yüzde 5-10 artırılmasına yol açtı. Market vazifelileri, son periyotta raf fiyatı değişiklik yapma aralığının bir haftadan daha kısa mühlete indiğini aktardı.

“ÜRÜN TEDARİKİ SIFIRA İNDİ”

Türkiye genelinde 160’tan fazla marketi olan İtina Perakende Grup Başkanı Cemal İhtimam, evvelki gün de dahil olmak suretiyle dün tüketici tarafında rastgele mükemmel bir hareketlilik yaşanmadığını söylemiş oldu. Kendi tedariklerinin büyük badireler yaşamaya başladığını özetleyen İtina, “Ürün tedariki sıfıra indi. Daha evvel 3 birim sipariş veriyor 2 birim yaratı alabiliyorduk. Evvelki gün prestiji ile ise asla alamaz duruma geldik. Ziraat eserlerinde değil sadece gıda ile deterjan suretiyle petrokimyaya dayalı eserlerde tedarik durdu adeta. Kimse yaratı vermiyor. Bekle gör moduna geçtiler. Şu an depomuzdaki eserleri satıyoruz” açıklamasında bulunmuş oldu.

“HERKES HUZURSUZ, KAYGILI”

Ankara merkezli Altunbilekler Gıda İdare Konseyi Başkanı Mustafa Altunbilek de tedarik ile ilgili tedirginliklerini lisana getirdi. Altunbilek, “Ürün aldığımız firmalar şu an oldukca huzursuz. Tamamımız dertliyiz. Tüketici tarafında ise mükemmel bir durum yok. Yok sattığımız bir yaratı de olmadı” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.

TELEFONLARA YANIT VERMİYORLAR

İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel de gıda tarafında mal tedarikinin durduğunu aktardı. Birebir vakitte Kapalıçarşı Bölgesi’nde susam ticareti meydana getiren Önel şöyleki dedi: “Artık peşin mal almak istediklerimiz bile telefonlarımıza karşılık vermiyorlar, ulaşamıyoruz. Ikimiz de toptan satış yaptığımız perakende tarafındaki müşterilerimize bilgilendirme maili atarak ‘şu an için satışlarımızı bu fiyatlar ile yapamayacağız. Fiyat güncellemesi olacak’ dedik.”

DÖVİZDE BİLE PEŞİNE DÖNDÜLER

Kur şoku Türkiye’nin en büyük 3. ihracatçı kısmı hazırgiyimi de kıymetli oranda etkiledi. TOBB Hazırgiyim ve Konfeksiyon Kesim Meclisi Başkanı Erdem Fayat, en büyük külfetin bilhassa TL üstünden fiyat vermek zorunda kalan işletmelerde yaşandığını aktardı. Fayat, “İç piyasaya mal satanlar kahırda. Hammaddeye ulaşamadılar. Hammaddeci satmak mı daha karlı yoksa satmamak mı diye duraksadı. Bir günde kur yüzde 15 oynayınca malları ya sevk etmek istemedi ya da büsbütün dövize döndü. İç piyasacılar için en büyük şok bu. İhracatta ise bu süreçte hammaddeye artırım gelir telaşı ile duraksama yaşandı. Lakin iç piyasa kadar değil. TL ile vade zati bitmişti. Döviz ile de evvelki gün prestiji ile oldukca güvendikleri firmalar haricinde vadeleri düşürüp peşine döndüler. ‘Vade kısaltalım nasıl biteceğini görelim’ kanısı var. Oldukça güvenilmiş olduğu markalarda külfet yok doğal sadece bölüm sıkışmış durumda. Son 2-3 aydır aslen ölçünün arttığı pahanın ise düşmüş olduğu bir periyot yaşıyoruz” tabirlerini kullandı.

KAPALIÇARŞI TABELA KAPATTI

Dolaştığımız Kapalıçarşı’da bazı döviz ofislerinin tabelalarının kapalı olduğu görülürken, kuyumcularda ise takı eserleri satan yerlerin boş olduğu, yatırımlık altın satanlarda ise azca da olsa hareketlilik olduğu gözlendi.

İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarrafl ar Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk de Kapalıçarşı piyasasını kıymetlendirdi. Evvelki gün prestiji ile yüksek artış sebebi ile döviz ofislerinin tabelalarını kapattığını belirten Yıldırımtürk, “Talepte ise rastgele fevkalâde durum olmadı. Döviz süreçlerinde yüzde 15 artış oldu. Dün sabah prestiji ile de tabelalarını açmayan döviz ofisleri vardı. Hepimiz muhtaçlığı olanı satıp, muhtaçlığı olanı alıyor. Ürkü havası durumu yok. Lakin fiyatlarda mümkün bir değişim sebebi ile kimse ne yapacağını bilmiyor. Almak isteyene fiyatlar yüksek; satmak isteyende ise ‘yeniden yükselir mi’ beklentisi var. Her iki taraf da davranışlarında ölçülü, beklemeye geçmiş durumda” diye konuştu.

“GÜMRÜKTEN MAL ÇEKİLMİYOR”

Kimya tarafında mal alımını durduranların bulunduğunu bildiren Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği (TKSD) Başkanı Haluk Erceber, “Esasen AB Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya suretiyle ülkeler ocak başına kadar kapalı ve Noel tatili var. Bazı fabrikalar da üretimi azalttı ya da durdurdu. İç piyasada döviz ile meydana getirilen gümrükten mal çekme ve limandan çıkarma süreçleri şu anda yapılmıyor. Anlaşılan tedarik zincirinde hammadde tutarları da düşmeyecek. Kur artışı geri gelmezse fark satış fiyatlarına yansıyacaktır” dedi.

OLAĞANLAŞMA BEKLENİYOR

İklimlendirme Sanayii İhracatçıları Birliği İdare Şurası Başkanı Mehmet Şanal, bu periyotta davranışlarında ölçülü olmakta yarar bulunduğunu belirterek, satışların bu hafta içinde azalacağını, gelecek hafta olağana döneceğini bahsetti. Dövizdeki artıştan kaynaklı, iç pazarda TL bazında satışların durduğunu fakat dövizli satışlarda bir probleminin olmadığını bildiren Şanal, “TL bazlı ihale alan firmalar ziyan edecekler diye yüksek kurun olduğu ortamda alım yapmıyor. Birçok dalda kâr marjı düşmüş durumda, Dövizdeki yüzde 17’lik artış istikrarları altüst etti. Üretimde de bir süre davranışlarında ölçülü davranmakta yarar var” dedi.

İTO Başkanı Şekib Avdagiç: “Iktisat iki parametreye hapsedilemez”

İstanbul Tecim Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç, TL’deki kayıplara ilişik toplumsal medya hesabından yapmış olduğu açıklamada Türkiye’nin potansiyeline güvendiklerini belirterek, “Türkiye iktisadının kur-faiz suretiyle iki parametreye hapsedilmesine müsaade etmiyoruz. Daha evvel vurguladığımız suretiyle, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı” tabirlerini kullandı.

“Hükümet, hususi dal ve halkımızla el ele vererek başaracağız”

Şekib Avdagiç, şunları kaydetti: “Daha evvel vurguladığımız suretiyle, tartışmalar faiz-kur ekseninden uzaklaştı. Gayesi faiz ve kur üstünden hesap görmek olanlara olanak vermemeliyiz. Dünya ihracatındaki hissemizin yüzde 1’i, ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 90’ları geçmiş olduğu bu periyotta kur atakları manipülatiftir. Türkiye’nin yeni kalkınma modeli üretim üstüne inşa edilmiştir. Türk gerçek dalı enerjisini üretimden, yatırımdan, ihracattan almaktadır. Türkiye iktisadının çıpası üretimdir, yatırımdır. Kısır bir döngüye mahkum edilemez. Salgın sonrasının en iyi çıkışını meydana getirecek ülke olma fırsatını kaçırmamalıyız. Hepimiz üretmeye devam edeceğiz. Ekonomiyi kuşatmak isteyenlere daha oldukca üreterek karşılık vereceğiz. Bilhassa çalışanlarımıza enflasyonun üstünde fiyat artışıyla, dayanışma içinde haiz çıkacağız. Devlet, gerçek bölüm ve bankalarla beraber global fırsatlara odaklanılması gerekiyor. Bu periyotta piyasa yapıcılarının iş dünyası ile etkin bağlantı içinde olması ve kısa vadede üretimi kolaylaştıracak önlemler alınması yerinde olacaktır.”

Apple’dan sonrasında Samsung da kapattı

Evvelki gün akşam saatlerinde tüm telefon modellerini online’da satışa kapatan hemen sonra ise iPhone11 haricinde diğeri modelleri yeniden satışa açan Apple, gene tüm telefon modellerini ve laptoplarını online’da satışa kapattı. Yalnız mağazalarından satışa devam eden Apple’da da tüm diğeri teknoloji markalarında olduğu suretiyle stokların tükenmek suretiyle olduğu belirtiliyor. İki gün süresince online’da satışların kapalı kalacağı belirtilirken, yeni gelecek yığın ile beraber kur farkının da yansıtılacağı söz diliyor. Samsung da Türkiye’de üst segment telefon modellerinde online satış kanalını kapattı. Taşınabilir İrtibat Araçları Ve Informasyon Teknolojileri İş Adamları Derneği (MOBİSAD) Başkanı Mustafa Kemal Turnacı, son periyotta stokları oldukca azalan dalda kurdaki üstün dereceli dalgalanmayla tedarikin zora girdiğini söylemiş oldu. Tedarikin aksamasının bilhassa üst ve orta segmentte yığın problemi yaratacağını belirten Turnacı, yeni stokların ise artırımlı olacağını kaydetti. Turnacı, bu durumda tüketicilerin merdiven altına yöneleceğini bunun da klon telefon sayısını artıracağını ekledi.

Online pazaryerlerinde fırsat zammı!

Hepsiburada, Trendyol suretiyle satıcılar, kurdaki yükselişten evvel 8 bin 500 liradan satılan iPhone 11 için 13 bin liralara varan fiyatlar istiyor. Teknosa ve MediaMarkt suretiyle teknoloji perakendecilerinin ise web stoklarının bittiği görülüyor.

İnşaatlar durabilir

Döviz kurlarında yüzde 30’a yakın oranda yaşanmış olan artış sebebiyle yarı mamul ve gereç satan firmalardan teklif almakta zorlandıklarını aktaran Babacan Tüm ortaklık İdare Heyeti Başkanı İbrahim Babacan, “Bu sebeple bu fevkalâde periyotta yarı mamul, dövize endeksli olduğundan firmalar teklif vermek istemiyor. İnşaatta oldukca mühim maliyet artışı var. Bu durum imalat ve üretimi mühim halde etkileyecek. Bu yüzden inşaatların durması söz mevzusu olacak” açıklamasını yapmış oldu. Birebir formda yüklenicilerin fiyat farkı istemeye başladığını özetleyen Babacan, şu değerlendirmede bulunmuş oldu: “Eskiden yüklenici bir şirket yüzde 30 fiyat farkıyla çalışıyordu. Lakin materyal fiyatlarında artış oldukca kısa sürede yüzde 30’u aşınca hepimiz bekleme moduna geçti. Ayrıyeten yakın devirde taban fiyat artışlarıyla beraber personellik maliyeti de maliyetlere yansıyacak.”

TL’deki zamanı kıymet kaybı iktisadın aktörlerini nasıl etkiliyor?

Türk Lirası’nda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın düşük faiz davetlerine paralel TCMB’nin arka arda yapmış olduğu faiz indirimleriyle başlamış olan ve evvelki gün tepeye ulaşan zamanı paha kaybı yeni bir kur krizi yaratırken; bankacılık kesiminden gerçek bölüme, son tüketiciden yeni dönem teknoloji şirketlerine kadar iktisadın tüm aktörlerini negatif etkiliyor.

TL, yalnızca evvelki gün dolar karşısında kontrol edilen en yüksek düzeye nazaran yüzde 15’e yakın karşılık kaybederken, günlük yitik ise yüzde 10’a yakın oldu. Kasım başından bu yana yüzde 24 kıymet kaybeden TL’de yaşanmış olan çöküşün devam edip etmeyeceği ve para siyasetindeki gevşemenin süreceğine yönelik tasalar ise iktisadın her alanında baskısını sürdürüyor. TL’deki sert kıymet kaybı bankacılık branşının temel göstergelerini de tehdit ediyor. Bankacılık branşında ana para yeterlilik rasyosu hesabı TL cinsinden yapılıyor. Fakat bölümün fazlaca yüksek seviyede döviz kredisi dikkate alındığında, TL’nin pahası düştükçe döviz kredilerinin TL cinsel karşılığı ise yükseliyor. Bu yüzden SYR hesabında döviz kredilerinin, TL karşılığındaki ani yükseliş SYR’de negatif etki yaratıyor. Bu da Türkiye’de yüzde 12 olarak belirlenen en alt SYR limitinde kimi bankaların külfete düşmesine niçin olabilir. Bankacılık kaynakları bundan korunmanın (hedging) bir yolunun, döviz bazlı sermayenin olması icap ettiğini belirterek, kâfi seviyede ana para gibisi kredisi olmayan bankalarda mesele olabileceğine dikkat çekti. BDDK datalarına nazaran bankaların 18 Kasım prestijiyle 160 milyar dolar YP kredisi bulunuyor. TCMB’nin faiz indirimlerine başladığı Eylül sonundan itibaren TL’de devam eden kıymet kaybı ile bankacılık branşında yabancı para kredilerinin TL karşılığı da ortalama yüzde 40’a yakın artış kaydetti.

BORÇ YÜKÜ ARTACAK

Reuters’a konuşan Ekonomist Haluk Bürümcekçi’nin hesaplamalarına nazaran Türkiye’deki finans dışı hususi şirketlerin bir yıl içinde ödemesi ya da yeniden finanse etmeleri ihtiyaç duyulan Eylül prestijiyle 52,8 milyar dolar fiyatında borcu bulunuyor. TL’deki keskin kıymet kayıpları dolar ya da euro döviz geliri olan ihracatçı firmalar için geniş kapsamlı problemlere yol açmayacak. Fakat döviz geliri olmayan orta ölçekli şirketlerden esnafa kadar pek oldukca işletmenin artan maliyetler sebebiyle ek ana para muhtaçlığı duymasına ya da borç yükünün artmasında yol açması umut ediliyor. Hammadde ve orta malında büyük seviyede ithalata bağımlı Türk firmalarının maliyetleri ise, global olarak artan emtia fiyatlarına, yükselen kur tesiri de eklendiğinde sürdürülemez hale geldi. Kurdaki öngörülemezlik sebebiyle tedarikçi ve üretici firmalar fiyat veremez duruma gelirken, bilhassa iç piyasaya ile çalışan firmaların sattığı malın yerine yenisini koyamadığı belirtiliyor. Bu durumun firmalar için işletme sermayesi zahmetini bununla beraber getirmeye başladığı söz ediliyor. İhracatçı firmalar ise TL’deki sert paha kaybı ile beraber milletlerarası müşterilerin fiyat indirimi taleplerinin arttığını; bunun da maliyet baskısına fiyat baskısının da eklenmesine niçin bulunduğunu belirtiyor.

BEKLENEN FİYAT ARTIŞI TÜKETİCİ TALEBİNİ ÖNE ÇEKİYOR

Tüketiciler her ne kadar zarurî alışveriş kalemleri ortasında yer almıyor olsa da gelecek aylarda yapmak zorunda kalacakları alışverişleri öne çekerek TL’deki karşılık kaybının kurda yaratacağı artıştan kendilerini bir ölçü müdafaaya çalışıyorlar. Kurdaki artış ilaç dalına ilişik telaşları da artırırken, kurdaki yükselişe bağlı olarak piyasada şu anda bazı ilaçların bulunmasında eza yaşandığı belirtiliyor. Kimi ilaçların piyasada bulunamamasının nedenin fiyatlandırmada kullanılan kur ile güncel kur ortasındaki farktan kaynaklandığı belirtiliyor. İlaç fiyatlarında kulllanılan euro/TL kuru yılda bir kez güncelleniyor. Şu anda ilaç fiyatlarının belirlenmesinde euro/TL kuru 4.57 olarak kabul ediliyor ve fiyatlandırmalar bu kur üstünden yapılıyor.

Öte taraftan TL’deki kıymet kaybı gübre, kimyasal suretiyle büyük seviyede tutarları dolar bazında belirlenen ziraat girdilerinin de fiyatının yükselmesine ve üretici üstündeki baskının artmasına yol açtı. Tutarları merkezi olarak belirlenen ekmek ve süt suretiyle eserlerin üreticileri fiyat artışı davetinde bulundular.

● Akaryakıt ve motorin 10 liraya dayandı

Akaryakıtın litre fiyatına 1 lira 2 kuruş, motorinin litre fiyatına 1 lira 6 kuruş ve LPG’nin litre fiyatına 65 kuruş artırım geldi. Enerji Petrol Gaz İkmal İstasyonları Patron Sendikasından (EPGİS) alınan bilgiye nazaran, Ankara’da averaj 8,72 liradan satılan akaryakıtın litre fiyatı 9,74 lira oldu. Akaryakıtın litresi İstanbul’da 8,67 liradan 9,69 liraya, İzmir’de 8,74 liradan 9,76 liraya çıktı. Ankara’da averaj 8,77 liradan satılan motorinin litre fiyatı 9,83 lira oldu. Motorinin litresi İstanbul’da 8,71 liradan 9,77 liraya, İzmir’de 8,79 liradan 9,85 liraya çıktı.

LPG’nin litre fiyatı da Ankara’da averaj 7,40 liradan 8,05 liraya, İstanbul’da averaj 7,35 liradan 8 liraya ve İzmir’de 7,23 liradan 7,88 liraya terfi etti.

Kaynak: Dunya

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir