Merkez Bankası’ndan enflasyon açıklaması: Kısa dönemde oynak bir seyir izlemesi bekleniyor

Merkez Bankası PPK toplantısı özetinde enflasyonun kısa devirde arz ve talep taraflı çeşitli ögelerin tesiriyle oynak bir seyir izlemesinin beklendiği bildirildi.

Özette enflasyon gelişmeleriyle ilgili “Ekim ayında tüketici tutarları yüzde 2,39 oranında artmış, senelik enflasyon 0,31 puan yükselişle yüzde 19,89 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, enerji ve tütün kümelerindeki fiyat artışlarının tesiri öne çıkmıştır. Bu devirde, memleketler arası enerji fiyatlarında kayda karşılık artışlar izlenirken, Türk lirasındaki görünümle bir arada yurt içi enerji fiyatlarında yüksek fiyat artışları gözlenmiştir. Üretici firmaların sigara fiyatlarında artışa gitmeleri sebebiyle tütün eserleri fiyatlarında yaşanmış olan yükselişin tüketici enflasyonuna tesiri ise ortalama 0,30 puan olmuştur. Gıda kümesi senelik enflasyonunda bir ölçü gerileme gözlenmesine rağmen yüksek düzeyler korunmuştur. Türk lirasındaki gelişmeler, süregelen emtia fiyat artışları ve arz kısıtlarının devamıyla üretici enflasyonu alt kümeler genelinde terfi etmiştir. Bu görünüm altında, B ve C endekslerinin senelik enflasyonları hudutlu bir oranda gerilemiş, yakın periyot eğilimlerinde ise bir ölçü yavaşlama gözlenmesine karşın yüksek düzeyler korunmuştur.

Gıda ve alkolsüz içecekler kümesi tutarları Ekim ayında yüzde 1,92 oranında artmış, grup senelik enflasyonu bir evvelki yıldaki yüksek bazın da tesiriyle 1,38 puan gerileyerek yüzde 27,41 olmuştur. Senelik enflasyon işlenmemiş gıda kümesinde yüzde 29,20’ye, işlenmiş gıda kümesinde ise yüzde 25,71’e gerilemiştir. Taze meyve ve zerzevat tutarları işlenmemiş gıda senelik enflasyonundaki gerilemede temel öge olurken, mevsimsellikten arındırılmış bilgilerle Eylül ayında taze meyve-sebze kümesinde gözlenen düzeltme taze meyve kaynaklı olarak bu devirde de devam etmiştir. Başka işlenmemiş gıda kümesinde ziraî kuraklığa bağlı toplam ürün kaybı, kur gelişimleri ve girdi maliyetlerinin tesirli olduğu bedellendirilen bakliyat, süt ve patates fiyatlarındaki artışlar dikkat çekmiştir. Genele yayılan fiyat artışlarının gözlendiği işlenmiş besinde, memleketler arası ve yurt içi buğday fiyatlarındaki negatif seyrin baskı oluşturduğu ekmek ve tahıllar kümesinde fiyatlar yüzde 3,16 ile bir ölçü daha hızlanmıştır.

Enerji tutarları Ekim ayında yüzde 4,58 oranında artarken, grup senelik enflasyonu 2,99 puan yükselişle yüzde 25,76 olmuştur. Bu periyotta, memleketler arası enerji tutarları ABD doları bazında kuvvetli bir artış kaydetmiş, Türk lirasındaki görünüm ile beraber akaryakıt, tüp gaz ve katı yakıt kalemlerinde yüksek aylık fiyat artışları izlenmiştir.
Temel mal kümesi tutarları Ekim ayında yüzde 2,49 oranında artarken, grup senelik enflasyonu 0,92 puan düşüşle yüzde 18,46’ya gerilemiştir. Senelik enflasyon kuvvetli mal kümesinde gerilerken, başka temel mallarda yatay seyretmiş, kıyafet ve ayakkabı kümesinde ise terfi etmiştir. Ekim ayında yüzde 1,23 oranında artan kuvvetli mal fiyatlarında beyaz eşya fiyatlarındaki artış belirleyici olurken, mobilya ve otomobil kalemlerindeki ölçülü seyir grup aylık enflasyonunu sınırlamıştır. Bu gelişmelerle, sağlam mal kümesi senelik enflasyonu 1,88 puan azalarak yüzde 20,24’e gerilemiştir. Ekim ayında mevsimsel averajının altında bir artış gösteren kıyafet ve ayakkabı kümesinde ise senelik enflasyon geçen senenin tıpkı devrinde salgın hastalık kaynaklı düşük bazın tesiriyle yükseliş kaydetmiştir. 5. Hizmet tutarları Ekim ayında yüzde 1,04 oranında yükselmiş, grup senelik enflasyonu 0,37 puan artışla yüzde 15,43 olmuştur. Senelik enflasyon ulaştırma ve diğer hizmetlerde gerilerken, komünikasyon hizmetlerinde yataya yakın seyretmiş, kira ve lokanta-otelde ise terfi etmiştir.

Lokanta-otel kümesinde gözlenen yüksek fiyat artışları, gıda fiyatlarındaki görünüm ve süreksiz KDV indirimlerinin sona ermesinin de tesirleriyle Ekim ayında da devam ederek hizmet enflasyonunu negatif etkilemiştir. Ayrıyeten, mevsimsel tesirlerden arındırılmış bilgilerle kira enflasyonundaki yükseliş eğilimi bu periyotta de sürmüştür.

Piyasa İştirakçileri Anketi sonuçlarına nazaran, enflasyon beklentileri Kasım ayında da üst taraflı güncellenmeye devam etmiştir. Cari yıl sonu enflasyon beklentisi 1,68 puan artışla yüzde 19,31’e, gelecek on iki aya ilişik enflasyon beklentisi 1,70 puan artışla yüzde 15,61’e terfi etmiştir. Mevcut durumda, gelecek yirmi dört aya ilişik enflasyon beklentisi yüzde 11,76 olurken, gelecek beş yıla ilişik enflasyon beklentisi ise yüzde 7,96 seviyesindedir” tabirleri yer aldı.

Enflasyonu etkileyen ögeler ve riskler

Öncü göstergelerin global iktisattaki kuvvetli toparlanmanın, bazı bölgelerde bir ölçü sürat kaybetmekle beraber, devam ettiğine işaret ettiğinin bildirildiği metinde “Yakın periyotta salgının tesiriyle ABD’de tüketici güven endeksleri düşük seyrederken, kimi Avrupa devletlerinde tüketici inancında kısmi bir güzelleşme görülmektedir. Global tutumsal faaliyette senenin birinci yarısında yaşanmış olan toparlanma ve aşılama oranlarındaki artışa rağmen salgında yeni varyantlar global tutumsal etkinlik üstündeki aşağı taraflı riskleri canlı tutmaktadır.

Global talepteki toparlanma, emtia fiyatlarındaki yüksek seyir, bazı kesimlerdeki arz kısıtları ve taşıma faaliyetlerindeki artış memleketler arası ölçekte üretici ve tüketici fiyatlarının yükselmesine yol açmaktadır. Esas ziraî emtia ihracatçısı ülkelerde yaşanmış olan iklim şartlarının global gıda tutarları üstünde negatif yansımaları görülmektedir. Yüksek global enflasyonun, enflasyon beklentileri ve memleketler arası finansal piyasalar üstündeki tesirleri yakından izlenmekle beraber, gelişmiş ülke merkez bankaları artan enerji tutarları ve arz-talep uyumsuzluğuna bağlı olarak enflasyonda görülen yükselişin beklenenden uzun sürebileceğini kıymetlendirmektedir.

Bununla beraber, birçok merkez bankası enflasyondaki artışın arızi ögelerden kaynaklandığı değerlendirmesine bağlı olarak enflasyondaki yükselişin süreksiz olduğu kanaatindedir. Bu çerçevede gelişmiş ülke merkez bankaları destekleyici mali duruşlarını sürdürmekte, varlık alım programlarına devam etmektedir.

Ekim ayının ikinci yarısından itibaren gelişmekte olan ülke borçlanma senedi piyasaları dalgalı bir seyir izlerken hisse senedi piyasalarında girişler gözlenmektedir. Gelişmiş ülkelerde uzun vadeli tahvil faizlerindeki oynaklık ve global finansal şartların seyri gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımlarına ilişik riskleri canlı tutmaktadır. Söz mevzusu risklerin Türkiye’ye yönelik portföy akımları kanalıyla oluşturabileceği tesirlerin, yurt haricinde yerleşiklerin portföy pozisyonlanmalarındaki mevcut düzeyler dikkate alındığında daha sonlu kalabileceği kıymetlendirilmektedir.

Üretici enflasyonu, Türk lirasındaki görünüm, başta enerji olmak suretiyle süregelen emtia fiyat artışları ve arz kısıtlarına bağlı olarak Ekim ayında yükseliş kaydetmiştir. Fiyat artışları endeks geneline yayılırken, en besbelli yükseliş rafine edilmiş petrol eserleri, gaz imalatı, su ve kömür tutarları öncülüğünde enerji kümesinde gözlenmiştir. Yüksek fiyat artışı ile öne çıkan bir başka alt grup olan orta mallarında ise temelde metallerle ilişkili kümeler, dokuma iplik ve elyafları başta olmak suretiyle dokumayla ilgili kalemler, temel kimyasallar ile plastik ve kağıt eserleri tesirli olmuştur.

Öncü göstergeler yurt içinde tutumsal faaliyetin dış talebin de tesiriyle kuvvetli seyrettiğine işaret etmektedir. Endüstri üretimi Eylül ayında tedarik kahırları kaynaklı yapınak tatilleri ile zamanı olarak yüksek oynaklık sergileyen kalemler kaynaklı bir evvelki aya nazaran yüzde 1,5 azalmıştır. Buna karşın, üçüncü çeyrekte endüstri üretimi ikinci çeyreğe nazaran yüzde 1,6 oranında artış kaydetmiş ve yükseliş eğilimini korumuştur. Ciro endeksleri üçüncü çeyrekte yurt dışı talebin endüstri üretimini desteklemeye devam ettiğine işaret etmektedir. İmalat endüstri firmalarının gelecek on iki aylık periyoda ilişik yatırım eğilimlerindeki güçlenme devam etmektedir.

Aşılamanın toplumun geneline yayılması salgından negatif etkilenen hizmetler, gezim ve kontaklı kesimlerin canlanmasına ve tutumsal faaliyetin daha istikrarlı bir bileşimle sürdürülmesine olanak tanımaktadır. Perakende satış hacmi ve hizmet ciro endeksleri bilhassa gezim ilişkili kalemlerin dayanağıyla üçüncü çeyrekte güçlü bir artış kaydetmiştir. Aşılamadaki kuvvetli ivme ile beraber kısıtlamaların hafifletilmesi, gezim faaliyetindeki ve ilgili hizmet kalemlerindeki toparlanma eğiliminin belirginleşmesinde rol oynamıştır. Kuvvetli tüketim malları talebi yavaşlarken, dayanıksız tüketim mallarında bir toparlanma gözlenmektedir.

İstihdamın üçüncü çeyrekteki seyri açılma, turizmdeki toparlanma ve kuvvetli seyreden ihracatla beraber tutumsal faaliyette gözlenmekte olan dengelenme ile uyumludur. Üçüncü çeyrekte ziraat dışı istihdam artışı yüzde 2,5 ile bir evvelki çeyreğe nazaran hızlanmıştır. Hizmet istihdamı lokanta-oteller ve perakende tecim kesimleri öncülüğünde ikinci çeyreğe nazaran yüzde 3,0 artarken, endüstri ve inşaat kesimleri de istihdam artışına katkı vermiştir. İşgücüne iştirak oranındaki yükselişe rağmen istihdamdaki kuvvetli artışla işsizlik oranı Eylül ayı prestijiyle yüzde 11,5’e gerilemiştir. Anket göstergeleri ve yüksek frekanslı datalar, istihdam görünümündeki güzelleşmenin ve işgücü piyasasındaki pozitif yönde seyrin sürdüğüne işaret etmektedir.
Pozitif dış talep şartları cari süreçler istikrarını olumlu etkilemektedir. Cari süreçler istikrarı Eylül ayında 1,7 milyar ABD doları fazla vermiş, 12 aylık birikimli olarak ise 4 milyar ABD doları azalışla 18,4 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Süreksiz dış tecim dataları, mevsimsellikten arındırılmış altın hariç ihracat ve ithalatın Ekim ayında ihracatta daha güçlü olmak suretiyle arttığına ve ihracatın ithalatı karşılama oranının yükseldiğine işaret etmektedir. Gezim gelirlerinde ise toparlanma eğiliminin belirginleştiği izlenmektedir. İhracattaki kuvvetli artış eğilimiyle senenin geri kalanında yıllıklandırılmış cari süreçler istikrarındaki güzelleşmenin sürmesi beklenmekte, bu eğilimin güçlenerek devam etmesi fiyat istikrarı maksadı için kıymet arz etmektedir” denildi.

Para siyaseti

Özette para siyasetiyle ilgili şunlara yer verildi: “Para siyaseti duruşu, enflasyon görünümüne yönelik risklerin kaynağına, kalıcılığına ve para siyaseti ile ne seviyede denetim altına alınabileceğine dair değerlendirmeler dikkate alınarak, davranışlarında ölçülü bir yaklaşımla enflasyonun kalıcı olarak düşürülmesi ve fiyat istikrarı maksadına ulaşılması odağında belirlenecektir. Bu doğrultuda politika duruşu, enflasyon gelişimleri, enflasyon beklentileri ve bunlar üstünde kısa vadede tesirli olacağı öngörülen süreksiz ögeler da dikkate alınarak dezenflasyon sürecini en kısa sürede tesis edecek ve orta vadeli gayelere ulaşıncaya kadar bunun sürekliliğini sağlayacak bir sıkılık seviyesinde belirlenmeye devam edilecektir.

Enflasyonda son periyotta gözlenen yükselişte; gıda ve başta enerji olmak suretiyle ithalat fiyatlarındaki artışlar ile tedarik süreçlerindeki aksaklıklar suretiyle arz istikametli ögeler, yönetilen/yönlendirilen fiyatlardaki artışlar ve talep gelişimleri tesirli olmaktadır. Para siyaseti duruşunda meydana getirilen güncellemenin ticari krediler üstünde pozitif yönde tesirleri görülmeye adım atmıştır. Bunun yanında, kişisel kredilerle ilgili gelişmeler yakından takip edilmektedir.
Şura, para siyasetinin etkileyebildiği talep ögeleri, çekirdek enflasyon gelişimleri ve arz şoklarının oluşturduğu tesirlerin ayrıştırılmasına yönelik tahlilleri kıymetlendirerek politika faizinin 100 baz puan indirilerek yüzde 15 olarak belirlenmesine karar vermiştir. Şura, arz taraflı ve para siyaseti etki alanı dışındaki faktörlerin fiyat artışları üstünde oluşturduğu süreksiz tesirlerin 2022 yılının birinci yarısı süresince da tesirini sürdürmesini beklemektedir. Kurul, bu tesirlerin ima etmiş olduğu sonlu alanın kullanımını Aralık ayında tamamlamayı değerlendirecektir.

TCMB, iklim ve diğer çevre kaynaklı riskleri sonlandırmak hedefiyle, para siyasetinin ana amaçlarında bir değişikliğe yol açmadan sürdürülebilir finans uygulamalarını uzun vadeli bir politika olarak destekleme sonucu kapsamında “Yeşil İktisat ve İklim Değişikliği Müdürlüğü” adı altında yeni bir birim kurma sonucu almıştır. Söz mevzusu ünitenin, iklim değişikliğinin finansal sistem içinde ortaya çıkarabileceği kırılganlıkları ve fırsatları tespit edebilme ve ilgili riskleri azaltmak hedefiyle emek harcamalar yapması hedeflenmektedir.

Enflasyonun kısa devirde, başta emtia tutarları ve yönetilen/yönlendirilen fiyatlar olmak suretiyle arz ve talep istikametli çeşitli ögelerin tesiriyle oynak bir seyir izlemesi beklenmektedir. Bununla beraber, süreksiz tesirlerin ortadan kalkmasıyla enflasyonun yeniden düşüş eğilimine dönmesini sağlayacak sıkılıktaki mali duruş; enflasyon beklentileri, fiyatlama davranışları ve finansal piyasa gelişimleri bağlamında dışsal ve geç TCMB, fiyat istikrarı temel maksadı doğrultusunda enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden kuvvetli göstergeler oluşana ve orta vadeli yüzde 5 amacına ulaşıncaya kadar elindeki tüm araçları kararlılıkla kullanmaya devam edecektir.

Fiyatlar genel seviyesinde sağlanacak istikrar, ülke risk primlerindeki düşüş, aykırı para ikamesinin ve döviz rezervlerindeki artış eğiliminin sürmesi ve finansman maliyetlerinin kalıcı olarak gerilemesi yöntemiyle makroekonomik istikrarı ve finansal istikrarı pozitif yönde etkileyecektir. Böylece, yatırım, üretim ve istihdam artışının sıhhatli ve sürdürülebilir bir halde devamı için uygun taban oluşacaktır.

Kredi piyasası, tutumsal etkinlik, arz taraflı ögeler ve ithalat fiyatlarındaki gelişmeler doğrultusunda enflasyon üstündeki talep ve maliyet taraflı tesirler yakından izlenmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki para siyaseti ile global risk iştahına ilişik görünüm, gelişmekte olan ülkelere yönelik portföy akımları üstündeki riskleri canlı tutmaktadır. Şura, para siyasetinde fiyat istikrarı maksadı doğrultusunda finansal istikrara yönelik riskleri de gözeten bir yaklaşım sergilemeyi sürdürecektir. Bu bağlamda makroihtiyati siyasetlerin krediler üstündeki tesiri ile TCMB fonlamasının APİ ve swap süreçleri ortasındaki kompozisyonu yakından takip edilmektedir. Konsey, fiyat istikrarının sağlanması için, kuvvetli bir politika uyumuyla tüm paydaşları içeren bütüncül bir makro politika bileşimine gereksinim bulunmuş olduğu değerlendirmesini yinelemiştir. Kurul, kararlarını saydam, öngörülebilir ve veri odaklı bir çerçevede almaya devam edecektir.”

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir