Mimar Sinan’ın gözünden: Altın Kubbenin Esrarı

Sultan Polat, romanlarını kaleme alırken seçtiği hususlar ve kahramanlarla zihnimize kıymık batıran bir muharrir. Kapı Yayınları’ndan çıkan yeni romanı Altın Kubbenin Esrarı’nda tekrardan hepimizin tanımış olduğu zamanı bir karakterin asla fark etmediğimiz bir özelliğine dikkat çekiyor; Gönül coğrafyamızı Mimar Sinan’ın bakış açısından konu alıyor.

İstanbul’dan Kudüs’e uzanan yol kıssasında hem Sinan’ın ruhundaki fırtınalara tanık oluyoruz hem de genç bir devşirmeyi dâhi bir mimar, âbidevî bir şahsiyete dönüştüren uygarlığı tanıyoruz.

Sultan Hanım, Mimar Sinan’ın Kubbet-üs Sahra’yı onarım ettiğini ve Kudüs Surlarını gene inşa ettiğini anlatıyorsunuz. Bu bir informasyon mu yoksa kurgu mu?

Kurgu ile zenginleştirilmiş bir data diyelim. Yasal Sultan Süleyman’ın tamirler için Mimar Sinan’ı Kudüs’e gönderdiğini biliyoruz ki Silsile Kubbesi’nin kitabelerinde yazıldığı kaydedilir.

Merhum Haluk Dursun hoca, fazlaca bilinmese de, Kubbet-üs Sahra’nın su alan iç balkonlarını da Mimar Sinan’ın onardığını söylemişti. Yine etrafındaki çinilerin de Yasal Sultan Süleyman periyodunda İznik’de üretilip döşendiğini biliyoruz.

Kudüs Surları da tıpkı periyotta yine yükseltildi ve Şam Kapısı olarak bildiğimiz, Sultan Süleyman caddesine oluşturulan o meşhur kapı da Yasal periyodunda inşa edildi. Aslına bakarsak Kudüs’e hizmet etmeyen padişahımız yok desek yeridir.

Kitapta Kudüs’ün esasen bir Türk kenti bulunduğunu anlatıyorsunuz.

Aslına bakarsak benden fazlaca tarihçilerimizin kanaati bu istikamette. Örnek olarak, doktora tezini bu hususta icra eden Kudüs uzmanlarından Cengiz Tomar hoca da Kudüs’ün ilk olarak Memlûk kenti bulunduğunu söyler. Ki Memlûk dediğimiz Anadolu’dan fazlaca evvel Mısır’da Türkiya isminde bir devlet kuran Türkler değil midir?

Yine, Alparslan Kudüs’e yürürken Romen Diyojen’in lejyonlarıyla yaklaştığını öğrenince Malazgirt’te karşısına dikilmemiş miydi?

Bugün Kudüs sokaklarında dolaşırken her taşta medeniyetimizin izlerini görürsünüz. Siyonist rejim her ne kadar kitabelerimizi söküp yerine Davud Yıldızı yapıştırsa da, atalarımızın Kudüs sakinlerinin gönüllerindeki yerini asla silemez.

Kudüs’te Mimar Sinan’a ilişkin hangi yapıtları biliyoruz?

Haseki Hürrem Sultan’ın kendi ismine yaptırdığı imaret bugün hâlâ, her gün, dini, lisanı, ırkı ne olursa olsun fakirlere yiyecek vermeye devam ediyor örnek olarak. Kanuni’nin de kendi şahsî gelirinden bağışlarıyla desteklediği vakfiyesi hâlâ lisana kolay günde 999 bireye sıcak aş ikram ediyor.

Mimari yapıtlarımız saymakla bitmez, fakat bundan fazlaca daha kıymetli, silinemeyen izlerimiz var Kudüs’te. Aslına bakarsak tüm bu kıssaları anlatmak, hafızalarımızı tazelemek lazım.

Kudüs daha fethedilmeden evvel aslına bakarsak halkın gönlünde yer ettiğimizden bahsediyorsunuz kitapta.

Evet, kenti fetheden Yavuz Sultan Selim’in ordusunda, olasılık Yeniçeri Sinan da Mısır seferine katılmıştı. Tezkiret-ül Bünyan adlı hatıratında yaşamının birinci periyodundan, kısaca yeniçeri olduğu yıllardan pek bahsetmez.

Yavuz Sultan Selim tek bir kurşun atmadan, kılıcını asla çekmeden kente girdiğinde, onu Kudüs’ün ruhbanları karşılar.

Kıyame Kilisesi’nin yanısıra Ermeni ve Süryani cemaatlerin önderleri de hazırdır. Hz. Ömer’in ve sonrasında Fatih Sultan Mehmet’in verdiği emannameleri yenilemesini isterler.

Fatih Sultan Mehmet’in bir emanname vermiş olması enteresan. Şimdi Osmanlı yönetimi altında olmayan topraklardan bahsediyoruz.

İstanbul’un Fethinden beş yıl sonrasında Kudüs Rum Ortodoks Patrikliğinin merkezi olan Kıyame Kilisesi’nin Patriği İstanbul’a gelir ve padişahtan emanname ister. Fatih de sizin sorunuzla karşılık verir.

“Payitahtındaki Fener Rum Ortodoks Patrikhanesine bağlıyız.” Madem ki, derler; “İstanbul artık sendedir, öyleyse aslına bakarsak ikimiz de sana bağlıyız.” Fatih de istedikleri emannameyi verir.

O zaman, gün gelip bu mukaddes kentin de Osmanlı barışını yaşayacağını öngördüler, vizyonları genişti diyelim.

Oldukça değil yalnız birkaç yıl evvel Siyonist rejim kentteki Hıristiyan mabedlerden yüksek vergiler istemeye kalktığında, Ortodoks cemaat Kıyame Kilisesini ibadete ve ziyarete kapatıp İslam ve Osmanlı emannamelerini vergi muafiyetine yasal destek olarak göstererek direndiler. Ve kazandılar. Buna ne demeli?

Sulh, eğer hakkaniyet suretiyle tesis edildiyse, yıkmak zalimin de harcı değildir. Tahminen de bu yüzden tüm bu coğrafyadaki yapıtlarımız yok edilerek, insanlığın hafızası silinmek isteniyor.

Roman aslına bakarsak sırf Sinan’ın mimarlığı üstüne inşa edilmemiş. Bir yol kıssası olarak kaleme alınmış. Kitapta iç içe üç başka gezi anlatıyorsunuz. Müsadenizle kısa bir kısım aktarmak isterim;

“Sinan o bahar, tıpkı anda üç sefere birden çıkmıştı.

Barbaros Hayrettin Paşa, Baştarda ile mîmarı İstanbul’dan Yafa Limanı’na götürüyordu.

Hâtırâtında tam yirmi yıl evvel Selim Şah ile çıkmış olduğu Şark Seferi’ni kaleme alıyordu.

Üçüncü ve en şiddetli seferinde ise kimseler görmeden, duymadan, bilmeden, ruhunun labirentlerinde gezinmekteydi. Geceleri kamarasına her çekildiğinde zaman içinde zaman yaşamış, göz açıp kapayıncaya kadar en karanlık kuyulara dalmış, en sarp yamaçlarda yürümüş, en ulaşılmaz tepelere tırmanmıştı.”

Sinan’ın yolu, hakikaten fazlaca değişik bir yol. Hıristiyan bir ailede doğuyor. Araştırmacılar Peçenek veya Karaman Türklerinden olabileceğini söylüyorlar. Kayseri sancağında vaktiyle Ortodoks Türklerin yaşamış olması kadar, devşirilden sonrasında İstanbul’a getirildiğinde Türk bir ailenin yanına anane ve görenek öğrenmesi için verilmemiş olmasını da kanıt gösteriyorlar. Bir kaide Sinan için niçin bozulsun ki? Demek gerek görmediler.

Ağırnas’a gittiğiniz zaman, eğer istekli bir mahallî rehbere denk gelirseniz yeraltı konutlarındaki duvar yazılarında eski Türk alfabesi izlerini de gösterirler.

Bunun suretiyle pek fazlaca münasebetten bahsediliyor. Lakin doğal olarak, biz bugün bu türlü etnik kimliklere kıymet veriyoruz. Osmanlı ise kökenine asla takılmadan bir çocuktan bir dâhi çıkarmayı önemsiyor. Bu tarafıyla Sinan, aslına bakarsak Osmanlı’nın insan seçme ve yetiştirme formunun en göz önündeki örneği. Mimar Sinan şahsen kendisi tam manasıyla bir Osmanlı Yapıtı.

“Sinan’ın seyahati sırf yerde değildi” diyor sıkça vurguluyorsunuz. Kitabı okuyunca hem fazlaca kuvvetli ve hem de değişik bir seyahate tanık oluyoruz.

Senelerdir söyleşilerimde daima lisana getirdiğim, hatta belgesellerimde de kullandığım bir müşahedem var; Daima söylerim; İstanbul’u bir Fatih fetheder, bir de Mimar Sinan.İstanbul’un Roma ve Hıristiyan kimliğini silmeden üstüne Türk İslam kimliğini inşa eden Mimar Sinan’dır.

Kim İstanbul’u Sinan’dan daha iyi anlayabilirdi ki, tıpkı dönüşümü Sinan da şahsen kendi ruhunda yaşadı.

Sahtiyan Çizmeli Adam, Sinan’ın yaşamını değiştiren, ileri bir yaşta devşirilmesini elde eden, fazlaca gizemli bir karakter. Ve romanda Sinan her yerde, herkeste onu arıyor.

Sinan’ yeniçeri ağası olabilecekken mimarbaşılık yoluna giren, fazlaca başarıya ulaşmış bir asker. Hayatında öylesine keskin dönüm noktaları var ki. Tüm bu tarz şeyleri anlatabilmek için bir arayış gerekti. O arayış, Sahtiyan Çizmeli Adam’da gövde buldu.

Beyazıt-ı Bestami hazretleri ne der; “Aramakla bulunmaz lakin bulanlar fakat arayanlardır.”

ALTIN KUBBENİN ESRARI her ne kadar Sinan’ın yaşamını anlatmak için kurguladığım bir yaratı olsa da, bir yaşam öyküsü değil. Tersine sürükleyici bir serüven.

Yolcunun kendi ruhunun labirentlerinde yapmış olduğu seferin, gerçek yerde yaşamış olduğu sürükleyici, günümüz koşulları için akılalmaz heyecanlı yaşamın suratını kesmemesi gerekiyordu. Bu yüzden iki değişik eksende akan bir öykü kurgulamak gerekti.  

Kitaplarınızı kurgularken nasıl bir yol seyrediyorsunuz?

Ilk olarak öykünün zihnimde olgunlaşması gerekiyor. Öykünüz ne kadar fevkalâde olursa olsun, karakterleriniz gerçek olmak zorundadır. Müellif, karakterini fazlaca iyi tanımazsa, okuru da gerçekliğine inandıramaz.

Örnek olarak benim kitap kahramanım olarak gene kimlik kazanan Mimar Sinan’ı, Barbaros Hayrettin Paşa’yı, Piri Reis’i, Evliya Çelebi’yi, Kleopatra’yı ya da Kommagene Hükümdarı Antiokos’u okuyan asla kimse, karakterin gerçekliğini sorgulamaz. Hatta, güya ete kemiğe bürünmüş suretiyle tanıdık derler.

Birebir şey bölgeler de ilgilendiriyor. Sırf zihnimin içinde mevcud bir yer da olsa, tüm ayrıntılarıyla okurun gözünde canlandıracağı halde anlatırım. Bu birazcık da Kent Planlama eğitimi almış olmamdan, yeri somutlaştırabilmemden kaynaklanıyor sanırım.

Tarihçi olmayışımı da, okuyarak, araştırarak, tarihimize duyduğum merakla aşıyorum. Örnek olarak ALTIN KUBBENİN ESRARI romanımı, kıymetli dostum, hem tarih hem de sanat zamanı eğitimi alan Nermin Taylan basılmadan evvel okudu. Kaldı ki, yalnız Kudüs mevzusunda çalışmalarıyla temayüz etmiş olması dâhi elbet, böylesi bir danışmanlık için kafiydi.

İstanbul ve Kudüs sizin kitaplarınızda fazlaca kıymetli bir yer tutuyor. Tarihleri birbirine benzeyen iki kentin, bir kez de Mimar Sinan mârifetiyle birbirine bağlandığını yazmışsınız. Bu sahiden değişik ve daha evvel pek lisana getirilmemiş bir tespit.

İstanbul ve Kudüs komşu olsaydı, olasılık öykülerinin birbirine karıştırıldığını zannederdik. Kuşatmalarıyla, işgalleriyle, mukaddes öyküleriyle ve mabedleriyle o denli benzeşiyorlar ki.

Örnek olarak, Evliya Çelebi’ye nazaran, tahminen efsaneleşmiş tahminen de hakikat, birinci Ayasofya’dan evvel birebir yerde inşa edilen birinci mabed, tez edilmiş olduğu suretiyle bir pagan mabedi değil. Şahsen Hz. Süleyman tarafınca inşa edilmiş bir hak din mabedidir.

Tekrardan Kubbet-üs Sahra’nın bulunmuş olduğu yerde birinci kez Hz. Süleyman’ın inşa etmiş olduğu bir hak din mabedi vardı. Ki Ayasofya’nın İmparator Kapısı üstünde bugün Süleyman Mabedi’ni simgeleyen o iki sütunu gösteren mermer plaka hâlâ durur.

İmparator Jüstinyen de açılış merasiminde “Seni geçtim ey Süleyman!” demiştir bilirsiniz, işaret etmiş olduğu tahminen de Kudüs’teki yıkılan mabed değildir de, Ayasofya’nın altındaki Süleyman mabedidir.

Bugün Ayasofya’ya da Kubbet-üs Sahra’ya da, İstanbul’a da Kudüs’e de Mimar Sinan’ın büyük emeği geçmiştir. Kubbesi daha evvel tekraren çöken Ayasofya, Sinan’ın tamirleri ve dayanakları olmasaydı, günümüze ulaşamazdı.

Bu yüzden, Ayasofya, Fatih’in Kılıç Hakkı olmasıyla birlikte, Mimar Sinan’ın da Kalem Hakkı’dır.

Siz efsanelerden bahsetmişken, birinci romanınızda “Efsaneler gerçeği gizleyen perdelerdir.” demiştiniz. “Ahit Sandığı’nı bulmak için o perdeleri yırtıp atmak gerek” diye devam etmiştiniz. Romanınızın baş kahramanı Evliya Çelebi de efsanelerin peşine düşüyordu.

Haklısınız, efsaneleri bu yüzden fazlaca önemsiyorum. Üstelik, tıpkı anda iki fonksiyonu birden yerine getiriyor olabilirler.

Birincisi, efsaneler gerçeği örtüyor ve ulaşmamızı engelliyor, doğaüstü vakalarla gölgeleyerek inanılması olanaksız bir hale getiriyor olabilirler.

İkincisi ise, hakikati lakin ona layık olana sunmak suretiyle saklıyor, sakınıyor olabilirler.

Örnek olarak Ahit Sandığı o denli efsanevi bir hâle bürünmüş ki, üç mukaddes kitapta da bahsedilmiş olduğu ve bırakın definecileri, haber alma örgütleri, devletler aramış olduğu halde, var olup olmadığı tartışılabiliyor. Bu bir perde değilse nedir?

Hz. Süleyman’ın Yüzüğü için de tıpkı teoriniz geçerli sanırım.

Hz. Süleyman bizim itikadımıza nazaran peygamber, Museviler ve Hıristiyanlar için ise bir büyücü kral. Hatta Museviler pagan olarak öldüğünü ileri sürüyorlar.

Yüzük yardımıyla hayvanların lisanından anladığı, cümle mahlukata hükmettiği kaydediliyor. Hz. Süleyman, İsa (a.s.)’dan 970 yıl evvel dünyaya geldi. Şu demek oluyor ki günümüzden 2991 yıl evvel.

2991 yıl evvel, ya da daha evvelki tarihlerde, bugünkü hızla gelişen teknolojinin olmadığını sanıyoruz. Fakat Göbeklitepe’nin nasıl inşa edildiğini anlayamıyoruz.

Bugün hayvanların lisanından idrak etmek için bilim adamları emek harcamalar yapıyorlar. Bırakın hayvanları, objeler bizimle konuşuyor, otomobillerimiz, saatlerimiz, meskenlerimiz, asansörler, mikrodalga fırınlar, oyuncaklar…

İnsanların, yaratılmış, hazır buldukları maddeyi kullanarak bu türlü bir teknoloji geliştirecek zekaya haiz bulunduğunu tamamımız kabul ediyoruz. Kainatı yaratanın, beşere ruhundan üfleyenin peygamberlik bahşettiği kuluna, düşük kuvvetli mahluklarla bağlantı kurabileceği bir vasıta vermesinin ise olanaksız bulunduğunu mu sanıyoruz?

Siz nitekim efsanelere ve mucizelere inanıyor musunuz?

Normal olarak. İnsanın kendisi bir mucize. Efsanelere ise bilhassa bilim adamlarının birçok inanıyor. Örnek olarak, malum en eski efsaneleşmiş neredeyse 5.000 senelik Gılgamış efsanesidir. Ölümsüzlüğün peşine düşen bir hükümdarı anlatır. Bugün seçkinler ölümsüzlük ardında gezegenimizi ve insanlığı felakete sürüklemiyorlar mı?

Hatta ben bazı masallara da inanırım. Birkaç bin senelik masallar İzafiyet Teorisini Einstein’dan evvel anlattılar.

Seyyahların birden fazla da efsanelere, masallara inanır. Örnek olarak bu coğrafyanın insanını birbirine düşman eden ve hudutları cetvelle çizen Gertrude Bell ile Arabistanlı Lawrance gezgin ve kazıbilimci görünümlü ajanlardı. Her ikisi de efsanevi Karkamış kentini aradılar.

Sonunda Antep’te buldular. Ve kenti işgal ettiler. Antep böylece o yüce savunmasıyla Gaziantep oldu. Tekrardan Truva’yı efsanelerin peşine düşerek arayıp buldular ve o denli bir yağmaladılar ki, verdikleri hasar bugün dahi tesbit edilemiyor.

Yine geçmişte efsanelerin ardında Zeugma’yı da aradılar sadece her neyse ki savaşlarla tozun dumana karıştığı periyotta bulup yağmalayamadılar.

Yüzyılın Keşfi dediğimiz Zerzevan Kalesi’nin bugüne dek el değmeden kalmasının en kıymetli sebebi ise hakkında hiçbir efsaneleşmiş ve hiçbir zamanı kayıt bulunmaması. Roma İmparatorluğu’nun asla var olmamışçasına gizlenmiş, vazife ifa etmiş olduğu tarihte bile haritalara çizilmemiş, lejyon listelerinde yer almamış, hiçbir kaynakta bahsedilmemiş bir hudut garnizonu. Bu yüzden kurtulmuş. Ve daha şimdiden dünyanın gündemine oturdu.

Seyyahın Gizemli Defteri isminde bir tarih, arkeoloji ve kültür programı da hazırlayıp sunuyorsunuz. Efsanelerin yanısıra bahsettiğiniz seyyahların ve yağmacıların kıssasına de Ülke Tv ekranlarındaki programınızda sıkça yer veriyorsunuz. Bahisleri nasıl seçiyorsunuz?

Bir muharririn, bir belgeselcinin, TV programcısının asla bahis eksikliği çekmeyeceği bir coğrafyada yaşıyoruz. Tarihimize, medeniyetimize ilgi duyan bir romancının oturup esin beklemesine asla gerek yok. Tersine bizim en büyük problemimiz, seçim yapmak.

Zihnimde şu anda dışarı çıkıp kağıda dökülmeyi bekleyen o denli öyküler var ki, yazmaya ömrüm yetmeyecek.

Tıpkı şey Seyyahın Gizemli Defteri programımız de ilgilendiriyor. Yaşadığımız coğrafyada ne kahramanlarımız biter ne de öykülerimiz. Ben de bahis aramak şöyleki dursun, öncelik sırası yapmakta zorlanıyorum.

Şahsen kendisi arayıp programda halkımızla paylaşmak istediği merak uyandıracak emekleri bulunduğunu söyleyen akademisyenlerimiz var.

Belediyeler, valilikler arayıp kentlerindeki ören yerlerini tanıtmamız için çağrı ediyorlar. Onların bu heyecanı devam ettikçe, SEYYAHIN GİZEMLİ DEFTERİ programımızda anlatacak bahis bitmez. 

Geçmişte arkeolojik kazıların birçoklarının defineciler ve kazıbilimci kisveli yağmacılar tarafınca yapılmasına karşın, bugün kazılarımızın tamamı devletimizin ve bizim arkeologlarımızın denetiminde. Ve gün geçmiyor ki dünya tarihini birkaç bin yıl geriye götürecek kadar büyük keşifler yapılmasın.

Artık bu topraklarda yağma yapmak mümkün değil. Her bir hafriyatın başlangıcında bu toprağın insanı, yetişmiş yurtsever ve pahalı arkeologlarımız var. Mükemmel kıssalar keşfediyorlar.

Ikimiz de ekip olarak o kıssaları seyirciyle buluşturmanın kaygısındayız. Hafriyat başkanlığını yürüten, medeniyetimize gönül vermiş akademisyenlerimizin anlatımıyla asırlar, hatta binyıllar öncesinden toprağın altına gömülmüş efsanelerin somut izlerini ekrana taşıyoruz.

Müze liderlerimiz, tarihçilerimiz, araştırmacılarımız üstünde çalışmış oldukları, emek verdikleri mevzuları seyircilerimize aktarıyorlar.

Bu topraklarda bitmeyecek tek şey gizemli hikâyelerdir, keşke daha fazlaca müellifimiz, programcımız peşine düşse de geçmişimizi beraber keşfetsek.

Binyıllardır bu topraklarda atalarımızın kurduğu medeniyetleri kitaplara ve ekranlara taşıyarak hafızalarımızı tazelemeye katkıda bulunsak.

Karınca misali…

KAYNAK: HABER7

Kaynak: Haber7

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir