talibani hangi ulkeler resmen taniyor bolgesel ve bolge disi aktorlerle iliskileri ne duzeyde kWHG2CDa

Taliban’ı hangi ülkeler resmen tanıyor, bölgesel ve bölge dışı aktörlerle ilişkileri ne düzeyde?

İktidarda olduğu 1996-2001 yılları ortasında Afganistan’ın %90’ını denetim eden Taliban rejimi ya da temel ismiyle “Afganistan İslam Emirliği”, Birleşik Arap Emirlikleri, Pakistan ve Suudi Arabistan olmak suretiyle üç ülke tarafınca resmen tanınmakta ve bu ülkelerden yüklü yardımlar görmekte.

Taliban, dünyanın geri kalanıyla münasebetlerinde ‘yalıtım’ siyaseti izliyor. Kendi tabirleriyle, başka ülkelerin iç işlerine karışmıyor ve örnek formda iç işlerine yönelik müdahalelere de karşı çıkıyor.

Öte taraftan, Taliban’ın tüm bölgesel ve global aktörlerle bağları bulunuyor.

HİNDİSTAN

Hindistan, Afganistan’daki Taliban rejimini tanımıyor, buna karşın Afgan hükümeti ile yakın stratejik bağlara haiz. Hindistan, Taliban tarafınca infaz edilene dek eski Afgan Cumhurbaşkanı Muhammed Necibullah‘ın en yakın müttefiklerinden biriydi ve infazını şiddetle kınamıştı.

Buna karşın Taliban, 2012 senesinde Hindistan ile uygun ve samimi bağlara haiz olmak istediğini duyurdu ve ülke yöneticilerini, ABD’nin Afganistan’daki askeri harekatlarına direndiği için kutladı.

İRAN

Taliban’ın zamanı manada düşman kabul etmiş olduğu ülkelerden önde gelen İran, 1998 yılının ağustos ayında Gömüt-ı Şerif‘e saldırınca, Taliban güçleri fazlaca sayıda İranlı sivil ve İran konsolosluğunda misyonlu 11 dış ilişkiler uzmanı ve danışma görevlisini infaz etti. Lakin bugün pek fazlaca uzman İran İhtilal Muhafızları Kolordusunun bugünlerde Taliban’la âlâ ilgilere haiz olduğuna inanıyor. İran’ın, 2004/2005 yıllarından bu yana Taliban güçlerini eğitip donattığı öne sürülüyor.

Bir görüşe nazaran, Taliban içinde İran’a yakınlığıyla malum Şii Hazara Savaşçıları da bulunuyor. Taliban’ın, Şii azınlığına yönelik IŞİD ilişkili hücumları kınamış olması da bu savı doğruluyor.

Ağustos 2019’da Washington Post’ta çıkan bir haberde, “İran-Taliban bağının ekonomi, güvenlik ve siyasal alanları kapsadığı ve Taliban varlığını hissettirdikçe büyüyeceği” söz edildi.

ABD danışma yetkilileri, İran’ın 2019’da Afganistan’da Amerikalılar da dahil olmak suretiyle yabancı askerleri öldürmesi için Taliban temaslı Hakkani ağına para teklif ettiğini öne sürdü.

Öte taraftan Taliban, ABD’nin Ocak 2020’de İran Kudüs Gücü kumandanı Kasım Süleymani’yi öldürmesini kınadı ve Süleymani’yi “büyük bir savaşçı” olarak selamladı.

PAKİSTAN

İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün savlarına nazaran, Pakistan danışma teşkilatı (ISI) ile üst düzey ordu yöneticileri, 2000 sonlarındaki muharebe operasyonları esnasında, Taliban’ın askeri operasyonlarının planlanma safhalarında etkin rol oynadı. Pakistan’ın bunun yanı sıra örgüte askeri teçhizat sağlamış olduğu, asker toplamasına yardım etmiş olduğu, eğitim ve taktik takviyesinde bulunmuş olduğu öne sürüldü. Buna karşın Pakistan, Taliban’ı desteklediğini daima reddetti.

ABD Genelkurmay Lideri Amiral Mike Mullen 2011’de, Afgan Taliban’ının en yıkıcı ögesi Hakkani şebekesini, “Pakistan danışma servisinin bir kolu” olarak nitelendirdi. Amiral Mullen’ın açıklamalarını, İngiliz bilinmeyen servislerinin raporları izledi. Pakistan danışma servisinin (ISI), Taliban için finansman ve eğitim takviyesi verdiği ve servisin, Taliban’ın liderlik kurulu olan Şura’da temsilcilerinin bulunmuş olduğu öne sürüldü.

Pakistan 2011 yılına kadar, Taliban ile olan tüm bağlarını şiddetle reddetti. 15 Haziran 2014’te Pakistan ordusu, Taliban’ı Pakistan’dan çıkarmak için Şimal Veziristan’da geniş çaplı bir operasyon başlattı. Bu kapsamda, 327 Taliban militanı öldürülürken, teröristlere ilişkin 45 sığınak ve 2 bomba imalathanesi de imha edildi.

SUUDİ ARABİSTAN

Suudi Arabistan, kuruluşundan itibaren daima Taliban’ı desteklemekle suçlandı. ABD Dışişleri Bakanlığı raporlarına nazaran, “Suudi Arabistanlı bağışçılar, dünya genelinde Sünni terörist kümelerin en kıymetli finansman kaynağını oluşturuyor ve Suudi Arabistan; El Düstur, Taliban ve başka cihatçı örgütler için eleştiri bir finansal dayanak üssü olmaya devam ediyor.”

KATAR

Katar, 2013 senesinde, ABD ve Afgan hükümetinin onayı ile Taliban’ın ülke içinde diplomatik ve siyasal bir ofis kurmasına müsaade verdi. Bu karara, sulh müzakerelerinin kolaylaştırılması ismine diğeri ülkeler de takviye verdi.

Temmuz 2017’de, Suudi Arabistan, o sırada Katar ile şiddetli bir çatışma içindeyken, Katar’ın Taliban da dahil olmak suretiyle cihatçı terör kümelerini ağır formda desteklediği argüman edildi.

RUSYA

Rusya, ABD idaresi ve Afgan hükümeti de dahil olmak suretiyle pek fazlaca taraf üstünden Taliban’ı silahlandırmakla suçlanıyor. Lakin tarafların savlarını doğrulayacak hiçbir kamuya açık kanıt yok ve birçok bağımsız uzman, Rusya’nın Taliban’ı rastgele bir halde maddi olarak desteklediği fikrine kuşkuyla yaklaşıyor. BBC’ye nazaran, “Rusya bölgede İslamcı köktenciliğin yükselişinden derin telaş duyuyor.”

ABD danışma yetkilileri, Haziran 2020’de Rus GRU askeri-istihbarat teşkilatının Afganistan’daki koalisyon güçlerini öldürmeleri için Taliban militanlarına ödül teklif ettiğini sav etti, fakat tezleri destekleyen somut bir kanıt şimdi ortaya konmadı.

ÇİN

Afganistan Dışişleri Bakanlığı’nın milletlerarası bağlantılar danışmanı Malek Setiz‘e nazaran, “Çin, Kabil’deki yeni hükümeti hem mali hem de siyasal olarak desteklerken, Taliban Hükümeti ile de resmi olmayan münasebetleri olduğuna inanılıyor.” Çin Dışişleri Bakanlığı bu çeşit etkileşimleri reddetmiyor.

İNGİLTERE

İngiltere, 11 Eylül hücumlarının çabucak akabinde, Taliban’ın Birleşik Krallık’taki ortalama 200 milyon dolar pahasındaki tüm varlıklarını dondurdu. Birleşik Krallık ayrıyeten ABD’nin Taliban’ı hem siyasal hem de askeri olarak ortadan kaldırma kararını destekledi.

İngiliz hükümeti 2008 senesinde, Taliban savaşçılarına taraf değiştirmeleri veya silahlarını bırakmaları karşılığında ödeme yapmayı planladığını duyurdu; sonraki yıl ise Taliban ile müzakerelerin başlatılmasını destekledi.

ABD

Sovyetler Birliği’nin 1979’daki Afganistan müdahalesinin akabinde bölgedeki İslamcı mücahitler Sovyet güçleriyle sıkı bir muharebeye girdi. Profesör Carole Hillenbrand‘a nazaran bu mücahitlerden kimileri hemen sonra Taliban’a dönüşecekti. Münasebetiyle Batı koalisyonu, “Afganistan’ın Sovyetler tarafınca ele geçirilmesini engellemek için Taliban’a yardım etti”.

Gazeteci, Muharrir Ahmed Rashid’e nazaran ABD, 1994 ve 1996 yılları ortasında Pakistan vasıtasıyla Taliban’ı dolaylı olarak destekledi, bu sebeple Washington Taliban’ı, İran aykırısı ve Batı yanlısı olarak görmekteydi. Taliban 1995’te Herat’ı ele geçirip binlerce kızın eğitim hayatına son verdiğinde rastgele bir yorum ya da kınamada bulunmadı. Bu erken basamakta, periyodun Cenup ve Orta Asya İşlerinden Görevli Dışişleri Bakan Yardımcısı Robin Raphel, Taliban ile münasebet kurma eforlarını, hatta Taliban denetiminde bir boru sınırı projesini kuvvetli bir halde destekledi.

Raphel, Kabil’i ele geçirmesinden kısa bir süre sonra Taliban ile diplomatik bağlantılar kurulmasını koordine etmede tesirli oldu. Eylül 1996’da Kabil’i almalarını “pozitif bir adım” olarak karşıladı. Birinci vazife günlerinden itibaren Taliban’a verdiği dengeli dayanak, bazı etraflarda ona “Leydi Taliban” ve “Taliban’ın Vaftiz Anası” lakaplarını kazandırdı. 1997’nin sonlarında, Amerikan Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, ABD’yi Taliban’dan uzaklaştırmaya başladı. Lakin ABD, Taliban hükümetini hiçbir zaman resmen tanımadı.

2001’deki 11 Eylül taarruzlarının akabinde George W. Bush, Afganistan’ın fiili yöneticisi olan Taliban’dan El Kaide başkanı Usame bin Ladin‘i teslim etmesini talep etti. Taliban, onu iade etmeyi reddedince ABD ordusu “Kalıcı Özgürlük Operasyonu”nu başlattı. Taliban ve El Esas müttefikleri, ABD liderliğindeki güçler ve 1996’dan beri Taliban ile savaşan Şimal İttifakı tarafınca hezimete uğratıldı. Lakin hiçbir zaman kalıcı olarak yok edilemedi.

29 Şubat 2020’de ABD ve Taliban, Katar’ın Doha kentinde bir sulh muahedesi imzaladı. Mutabakatın kararları, tüm Amerikan ve NATO birliklerinin Afganistan’dan çekilmesini, El Esas’ın Taliban denetimi altındaki bölgelerde etkinlik göstermesini tedbire taahhüdünü ve Taliban ile Afgan hükümeti ortasındaki müzakereleri içeriyordu.

Mutabakat Çin, Rusya ve Pakistan tarafınca desteklendi ve BM Güvenlik Kurulu tarafınca oybirliğiyle onaylandı.

Kaynak: Cumhuriyet

🔥4

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir