Vakanüvis, Medeni Bilgiler kitabının neden ve nasıl hazırlandığını yazdı

Çağdaş Bilgiler kitabı “Gürbüz Vatandaşlar” istiyordu

Vakanüvis

Malûm; Âlâ Parti Genel Lideri Meral Akşener, “iktidara geldiklerinde” Cumhuriyet’in kurum yıllarında okutulan “Çağdaş Bilgiler” kitabını yine müfredata alacaklarını söylemiş oldu.

“Altılı Masa”da yan yana otursalar da İP’in, CHP’nin “laik, seküler” duruşundan rol çalmaya çalmış olduğu bir sır değil. Akşener’in bu beyanı da sözkonusu duruşla ilgili. Kitapta nelerin yer almış olduğu ise bölük pörçük de olsa pek fazlaca yayına husus oldu.

Biz daha fazlaca, bu türlü bir kitap niçin ve nasıl hazırlandı, ona bakalım.

“Çağdaş Bilgiler”den evvel “Bilgi-ı Vataniye” kitabı vardı

Cumhuriyet’in 10’uncu yılına yaklaşılırken; yeni yönetimin, vatandaşlara “yeni bir zihniyet” kazandırma emek harcamaları hızlanmıştı.

Daha evvelce “Bilgi-ı Vataniye”, sonrasında ise “Vatani Bilgi” isimleriyle hem okullarda okutulan hem de vatandaşlara “Halk Mektepleri” uygulamalarıyla okunan kimi ufak kitap emek harcamaları olsa da kapsamlı birinci kitap, 1931 senesinde, iki cilt olarak tam ismiyle “Yurttaş İçin Çağdaş Bilgiler” yayınlanmıştı.

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk, bu türlü bir kitabın niçin lüzumlu bulunduğunu Başbakan İsmet İnönü’ye resmi bir yazı gönderek anlatmıştı:

Başvekil İsmet Paşa Hz.ne,

Vatan çocuklarını eyi yurttaş olarak yetiştirmek için klasik öğrenim programları ortasında yer edinen yurt bilgisinin ehemmiyeti malumdur. Yurt bilgisi notları olarak muallim Afet Hanım tarafınca şimdiye kadar neşredilen intihap, vergiler, askerlik ve yurttaş için çağdaş bilgiler kitaplarının lüzumlu kısımlarını bir ortaya getirerek ve (yurttaş için çağdaş bilgiler) kitabının birinci cildi olarak yine basılmak suretiyle tertibini tavsiye ettim.

Devlet teşkilatının, Türkiye Büyük Millet Meclisinin, hukûmetin, Hususi yönetimler ve belediyelerin nasıl olup kurulup, nasıl işlediğini, Firmalar ve bankalarla eski kapitülasyonlar, siyasî fırkalar ve aile bahislerini ihtiva eden ve Recep (Peker) Beyefendi tarafınca yeni yazılan kitap da birebir kitabın ikinci cildini teşkil eder.

Bu iki kitabın Maarif vekâletince tesbit edilmiş olan mekteplerin belirli sınıflarında okutulması muvafık olur. Ders programlarına ek edilmek suretiyle her iki kitabın fihristleri baplı olarak takdim edilmiştir. Her iki kitap hiçbir şey mukabilinde olmaksızın sahipleri tarafınca Maarif vekâletine terkedilmiştir.

Kitaplar yazılırken ve yazıldıktan sonrasında şahsen alâkadar oldum; bunların, yazılmalarında takip edilen niyetlere hizmet edecek kıymet ve mahiyette olduklarını bilhassa kaydederim. Bu kitabın okutulacağı sınıfların üzerine geçmiş olan talebeye de mekteplerini bitirmeden ilkin programlara ek olarak okutulmasını fazlaca yararlı bulurum. Bundan diğeri bu kitapların memlekette yurtdaşlara okutulması için revaç temin edilecek her tetbirin kıymetli olacağı kanatinde bulunuyorum.

Bu mülahazaları Hükûmetin takdirine ve Maarif Vekaletinin seçimi dahilince yapacağı tetkikat ve alacağı mukarrata terk ediyorum Efendim.”


Kitabın içinde ne olduğu Çankaya’daki “Sofra”da hazırlanmıştı

Kitap, büyük seviyede Mustafa Kemal Atatürk’ün Çankaya Sofrası’nda mutad eşhasla yapmış olduğu tartışmalar ışığında hazırlanmıştı. Takip eden yıllarda Tevfik Bıyıklıoğlu, İsmet İnönü, Recep Peker, Fevzi Çakmak, Cemal Hüsnü Taray suretiyle adlar kitabın değişik bölümlernii hazırlamışlardı.

İnan ayrıyeten adını vermediği bir ansiklopedi ile Mehmet Güvenli Erişirgil’in “Yurt Bilgisi” ile Birinci Dünya Savaşı Alman kumandanlarından Colmar Von Der Goltz’un “Millet-i Müsellaha” (Ordu Millet) adlı kitaplarından da yararlanmıştı. İnan anılarında hazırlık sürecini şu şekilde anlatmıştı:

“Mustafa Kemal Atatürk’ün toplantılarında bulunanlar ortasında tartışmalar yapılırdı. Devlet adamları, askeri erkân, hukukçular, edipler ve günün diğeri aydın fertleri ortasında bahis ortaya atılırdı. Elimde ebediyen kâğıt kalem bulunmuş olduğu için de çabucak her şeyi not ederdim. Böylelikle Mustafa Kemal Atatürk’ün el yazılarıyla ispatlanmış hususlar, onun fikirleri olarak tarihte yer alacaktır. Şahidi olduğum mevzuları benim emek verme payımı belirterek açıklamış bulunuyorum.”

Bundan dolayı, zaman içinde “kitabı Mustafa Kemal Atatürk’ün yazdığı” görüşü yaygınlık kazanmıştı. Esasen, Çağdaş Bilgiler kitabının ilerleyen yıllardaki pek fazlaca baskısında müellif olarak Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk adı kullanılmıştı.

Kitap birinci sefer, Maarif Vekaleti Talim ve Terbiye Dairesi’nin 7.9.1931 tarih ve 2917 numaralı buyruğuyla 40 bin adet basılmıştı.

“Çağdaş Bilgiler’de pozitivizm ve laiklik vurgusu vardı”

Yrd. Doç. Dr. Fatma Gürses’in, “Kemalizm’in Model Ders Kitabı: Yurttaş İçin Çağdaş Bilgiler” başlığıyla Gazi Üniversitesi “Bilimsel niteliği olan Bakış” mecmuasının Kış 2010, 4’üncü cilt, 7’nci sayısında gösterilen makalesinde kitabın bazı kısımlarının içeriğine dair şu değerlendirmeler yer almakta:

“Burada ahlâk, dinî kaynaklarından koparılarak dünyevileştirilir, ondan sonra ise ulusallaştırılır. Söz mevzusu ulusallaştırma süreci, ahlâkî, seküler bir kutsallıkla buluşturulur. Öteki bir anlatımla ‘ulusal his’, ‘dini his’in yerine geçen bir karşı kutsallık alanı oluşturur. Bu hissin sağlanmasında ise ordu, aile, okul temel vazifeliler olarak seçilir ve toplumun her alanında bu hissin oluşturulması için ‘ulusal terbiye’ yolunda gidilmesi gerekliliği vurgulanır. Din birliğinin, millet oluşumundaki görevi kabul edilmez. Böylelikle, İslamiyet öncesi, İslamiyet sonrası tarih anlatısındaki ‘Türkler’in bütünü itibariyle Müslüman olduğu kabulü, bir taraftan Müslüman olmayanı millet tarifinden dışlayarak ve Araplarla Acemleri de modern öncesi ümmet ve modern millet hiyerarşisine dayalı olarak ‘diğeri’leştirilir. ‘Arap’ sözcüğünün kullanımı ise çatışma devirlerine saklanır. Uyum periyotlarında yalnızca ‘Müslümanlar’, ‘Osmanlılar’ hatta ‘Türkler’ vardır. Bu bölümde yeni devletin pozitivizmin gereklerine uygun yurttaş anlayışı ve ‘laiklik’ vurgusu görülmektedir. Kitabın ilerleyen kısımlarında, ‘Hoş Görmeklik, Taassupsuzluk’ başlığı altında kimi insanların ‘istikbali mazinin ortasında görmekte’ olduğu, bunu aşmanın yolunun ise ‘terbiye’den geçmiş olduğu belirtilir. Kemalistler, ülkedeki hükümran din telaffuzunda sıyrılan bir bakış sunmaya çalışmışlar ve kurum devrinin ‘kurucu’ misyonundan dolayı aralı bir söylemi benimsemişlerdir. Cumhuriyetçi sistem, bir söyleniş olarak, toplumun temeli olarak dini tanıma yöntemiyle seçkini ve kitleleri birbirine bağlayan köprüler oluşturan, eski Osmanlı pratiğinden ayrılmıştır. Cumhuriyet ideolojisi, bir söyleniş olarak İslamiyet’in yerini reddederek okumuşlarla öbürleri ortasındaki aralığı derinleştirmiştir.”

“Devlet gürbüz vatandaşlar ister”

Kitabın “İlk Hak, Birinci Vazife ve Hak ile Görevin Münasebeti” başlıklı kısmında “vazife vurgusu”nun fazlaca besbelli bulunduğunu özetleyen Gürbüz, şu değerlendirmelerde de bulunuyor:

“Bir insanoğlunun hakkının başkası için vazife olduğu belirtilerek hakkın ve görevin birbirinden ayrılamazlığı savunulur. Devletin ‘her insanın haklarını ve görevlerini belirleme’ etmiş olduğu, ‘ihtardan idama kadar giden hukuk müeyyideleri ve ahlâki müeyyideler’le görevlerin yerine getirtileceği vurgulanır. ‘Vatandaşın devlete karşı vazifeleri’ başlığı altında, devletin muhtaçlık duyduğu yurttaş özellikleri şu şekilde sıralanır: Devlet asayişi temin etmek için, memleketi savunma eylemek için, sıhhati yerinde, gürbüz ve anlayışları, ulusal hisleri, vatan muhabbetleri yüksek vatandaşlar ister. ‘Vatandaşın Devlete Karşı Vazifeleri’ adlı bölümde vatandaşın görevleri, ‘İntihap etmek, vergi vermek ve askerlik yapmak’ olarak sıralanır. Vergi devlete karşı vatandaşın ‘mukaddes borcu’ olarak tanımlanmıştır. ‘Mukaddes’ ve ‘borç’ sözlerinin seçilmiş olması verginin kıymetini temsil eder. Tüm kitap süresince, tek görsel gereç olarak verginin nasıl alındığı ve nerelere harcandığı gösterilmiştir.”

Türk Tarih Eğitimi Dergisi’nin 2017 yılı, 2’nci sayısında “Geç Osmanlı Erken Cumhuriyet Periyodu Öğretim Materyalleri” başlıklı makaleyi kaleme alan Yrd. Doç. Dr. Fahri Kılıç ile Doktora Talebesi Ebru Ardıç ise kitabın besbelli özelliklerinden birisinin “tarih bilgisi” ile “yurt bilgisi”nin birbirleriyle ilişkilendirilerek öğretmeyi amaçlaması bulunduğunu vurgulamaktalar:

“Tarih dersinin vatandaşlık eğitimi verme misyonu üstlendiği söylenebileceği suretiyle Coğrafya dersi ile ilişkilendirilerek eğitimde bir bütünlük yakalanmaya çalışılmıştır. Coğrafya eğitiminin, devlet tarafınca toprağı ‘vatanlaştırma’ pratiği olarak kullanılması kıymetli bir noktadır.”


Kaynak: Ensonhaber

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.