ve insanlik icin korkulan oldu ormanlar artik fonksiyonunu yerine getiremiyor 2dqbQtDl

Ve insanlık için korkulan oldu: Ormanlar artık fonksiyonunu yerine getiremiyor!

“Dünyanın akciğerleri” olarak vasıflandırılan Amazon yağmur ormanlarındaki kayıplarla ilgili haberler son yıllarda hem devletimizde hem de yurt haricinde gündemden düşmüyor. Lakin birazdan okuyacaklarınız bugüne dek meydana getirilen ikazların da piyasaya sürülen araştırmaların da ötesinde bir noktaya geldiğimizin ispatı…

Okul yıllarından hatırlayabileceğiniz suretiyle, ormanlar dünya üstünde yaşamın devamlılığı için en kıymetli ögelerden biri. Çeşitli yollarla atmosfere salınan karbondioksiti ve topraktaki suyu emip, güneş ışığı altında fotosentez yaparak kendilerine gıda üretirken çıkan oksijeni de gene atmosfere salıyorlar. Böylelikle atmosferde karbondioksit-oksijen istikrarının sağlanmasında yaşamsal bir rol oynuyorlar.

5,5 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle, Amazon da kuşaklar süresince yalnızca bulunmuş olduğu coğrafya için değil, dünyanın geneli için oldukça kıymetli bir karbon temizleyici oldu. Global ekosistemin istikrarda kalması için Amazon’daki ağaçlar eleştiri bir değere sahipti. 

AĞAÇLAR ÇIKARDIĞIMIZ KARBONDİOKSİTİN DÖRTTE BİRİNİ TEMİZLİYORDU

1960 yılından bu yana dünya genelinde yetişen bitkiler ve ağaçlar, fosil yakıtlardan meydana gelen karbondioksit salınımının dörtte biri kadarını temizleyebiliyordu. Dünyanın en büyük tropikal ormanı olan Amazon da bu bahiste en büyük görevi oynuyordu.

Lakin geçtiğimiz hafta bilim mecmuası Nature’da piyasaya sürülen bir araştırma, Amazon ormanlarında bu istikrarın tersine döndüğünü gösterdi. Ortalama 10 senedir devam eden araştırmanın sonuçlarına nazaran, Amazon ormanlarının kimi bölgelerinden atmosfere salınan karbondioksit ölçüsü, üretilen oksijenin ötesine geçmiş durumda.

Amazon’un geneline bakıldığında karbondioksit salınımının senelik 1 milyar tonu bulabildiği belirtiliyor. Araştırmayı yürüten bilim adamları, Amazon’un karbondioksit temizleme enerjisini yitirmesinin, fosil yakıtlardan meydana gelen emisyonların azaltılmasının her zamankinden daha acil olduğuna işaret ettiğini belirtti. 

ATMOSFERDEN ÖRNEKLER TOPLANDI

Brezilya’da bulunan Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü tarafınca meydana gelen araştırmada, uzmanlar 2010-2018 yıllarını kapsayan periyotta, Amazon’un dört değişik bölgesinde (doğu, batı, şimal ve cenup) ayda iki sefer atmosfer testleri yapmış oldu.

Minik uçaklarla ormanın 4500 metre üstünde uçularak 600 değişik dikey karbondioksit ve karbonmonoksit profili alındı. Meydana getirilen ölçümlerden elde edilmiş sonuçlara nazaran, ormanın doğusunda elde edilmiş karbon emisyon neticeleri batıdaki sonuçların iki katı düzeydeydi. İkincisi ve daha kıymetlisi de Amazon’un güneybatı bölgesinden atmosfere salınan oksijen ölçüsü karbondioksitin arkasında kalıyordu.

HER YIL BİR JAPONYA

Birazcık daha detaylı açıklamak gerekirse, yangınlar sonucunda senelik 1,5 milyar ton karbondioksit açığa çıkmış olduğu, yeni orman oluşumunun bunun yarım milyar ton kadarını telafi edebildiği anlaşıldı. Geriye kalan 1 milyar tonluk karbondioksit de dünyanın en büyük beşinci kirleticisi olan Japonya’nın bir senelik karbondioksit salınımına denk geliyor. 

Daha evvel de Amazon’un karbondioksit kaynağına dönüştüğüne işaret eden araştırmalar yayımlanmıştı. Mesela Nisan ayında piyasaya sürülen bir araştırmada, uydu manzaralarından faydalanılarak Brezilya Amazon’unun son 10 yılda salmış olduğu karbondioksitle emdiği karbondioksit ortasında yüzde 20’lik bir fark olduğu tespit edildi. 2020’de piyasaya sürülen bir diğeri araştırmada da uzmanlar 30 yıl süresince 300.000 ağacı takip ederek, geçmişe kıyasla daha azca karbondioksit tükettiklerini keşfettiler.

Fakat uydu manzaraları bulutlu havalarda net sonuçlar vermiyor, ağaç takipleri ise oldukça geniş bir bölge olan Amazon havzasının fazlaca sonlu bir bölümüyle ilgili kati data sağlıyor. Münasebetiyle son araştırmadan elde edilmiş ölçümlerin kıymetlerinin geçmişe kıyasla oldukça daha isabetli bulunduğunu söylemek mümkün.

YANGIN OLMAYAN DEVİRDE BİLE KARBON ÜRETİYOR

Uzmanlar Amazon’un orman yangınları yaşanmadığı devirlerde bile karbon salındığını keşfetti. Bunun her yıl yaşanmış olan orman kayıplarının ve yangınlarının, yakınlardaki diğer ormanları daha kırılgan bir hale getirmesinden kaynaklandığı kestirim ediliyor.

Uzmanlar, karbondioksit salınımındaki artışta ağaç kesiti ve yangınların yanı sıra, artan sıcaklıkların ve kurak dönemde yaşanmış olan rutubet baskısının da tesirli bulunduğunu belirtiyor. Bölgedeki yağışların kıymetli bir kısmı ağaçların tesiriyle oluşuyor. Ağaç sayısının azalması kuraklığın ve sıcak dalgalarının sertleşmesine yol açıyor.

Aslına bakılırsa geçmişte de kurak dönemlerde ormanın doğu kısımları batıya kıyasla daha susuz kalıyordu fakat artık kuraklık eskisinden daha ağır ve uzun sürüyor. Bu da daha çok ağaç mevti ve yangın manasına geliyor. 

DOĞU KISIMLARINDA KAYIPLAR ÇOK DAHA FAZLA

Amazon’un doğusu orman kayıplarının en fazla ve süratli olduğu bölge. Kereste üretimi, soya fasulyesi tarımı için yeni alanlar açılması ve et üretimi için sığır çiftlikleri kurulması suretiyle maksatlarla bu alanda sık sık geniş kapsamlı ağaç kesitleri yaşanıyor.

Araştırmanın Nature’da piyasaya sürülen raporuna nazaran, Amazon’daki ağaç kayıplarının yüzde 17’si son 50 yılda yaşandı. Kaybın yüzde 14’ü ise ziraat kaynaklı olarak meydana geldi. Bu aşamada bilhassa ormanların yakılması ve oluşturulan alanların ziraat ve hayvancılık maksadıyla kullanılması öne çıktı.

Tarla ve otlak açmak için ormanların yakılmasının iklime verdiği ziyanlar oldukça uzun seneler süresince devam ediyor. Araştırmaya nazaran, yakılan bölgeler 30 yıl sonrasında bile karbondioksit üretmeye devam ediyor. Buna bir de yakılan alanlardaki ağaçların çürümelerini de ek etmek gerekiyor.

YÜZDE 20 İLE 30 ORTASINDAKİ FARK 10 KAT

Araştırmanın yürütücüsü Luciana Gatti, yapmış olduğu açıklamada, “Amazon bir karbon deposu haline geldi, buna asla şüphe yok. Birinci fena haber şu: Orman yangınları, ormanın emme potansiyelinin üç katı daha çok karbondioksit üretiyor. İkincisi de orman kaybının yüzde 30 ve üstü düzeye ulaşmış olduğu yerlerdeki karbon salınımı, orman kaybının yüzde 20’nin altında olduğu yerlerin 10 katı daha çok” diye konuştu.

Geçmişteki yangınlar ve kerestecilik suretiyle faaliyetler de yakınlardaki dokunulmamış bölgelere ziyan veriyor ve buraları yangına daha açık hale getiriyor. Bilim adamları bunun sonucunda bir domino tesiri yaşandığını ve sıkıntısının önüne en kısa vakitte geçilmediği takdirde yıkımın daha da büyük olacağını belirtiyor.

Gatti bu durumu, “Ormanı denetimsiz yangınlara daha açık hale getiren oldukça negatif bir döngünün içindeyiz” kelamlarıyla özetledi. 

BİLİM İNSANLARININ TASALARI GERÇEK OLDU

Araştırmayı Guardian’a kıymetlendiren Londra Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Simon Lewis, “Bu katiyetle etkisi altına alan bir emek verme. 9 yıl süresince iki haftada bir ormanın üstünde uçup laboratuvar ölçümleri yapmak inanılmaz” dedi.

Lewis şu şekilde devam etti: “Orman kayıplarının ve iklim değişikliğinin karbon salınımına yol açması, bunun da daha çok ısınma ve daha çok karbonla neticelenmesi bilim adamlarının yaşanmasından telaş etmiş olduğu bir şeydi. Bugün elimizde bunun sahiden de yaşandığına dair sağlam deliller var. Amazon havzasının güneydoğusunun karbon üreten bir yer haline gelmiş olması, iklim değişikliğinin tesirlerinin hızlandığına dair mühim bir uyarı.”

Colorado State Üniversitesi’nden Prof. Scott Denning de meydana getirilen araştırmayı “kahramanca” olarak nitelendirerek, “Güneydoğuda ormanın gelişme suratı ölme suratının gerisine düşmüş durumda. Bu oldukça iğrenç bir durum. Gezegenin en büyük karbon emicisinin, karbon üretir hale gelmesi, fosil yakıtları ortadan kaldırmak için düşündüğümüzden de azca zaman kalmış olduğu manasına geliyor” diye konuştu.

“KIRILMA NOKTASI”

Diğer taraftan Gatti, insan eliyle çıkarılan yangınlar olmasa, Amazon’un güneydoğu bölgesinin de karbon emme potansiyeline haiz bulunduğunun da altını çizdi. Bölgenin şu an bir “kırılma noktası”nda bulunduğunun altını çizen Gatti, “Şu şekilde düşünün: Amazon’daki yangınları engelleyebilsek, yine karbon tüketen bir hale gelebilir. Sadece biz tam zıddını yapıyor ve iklim değişikliğini hızlandırıyoruz” dedi.

Orman kaybının felakete varan sonuçlarının geri döndürülebilir olup olmadığını bilmediğini de belirten Gatti şu şekilde devam etti: “En berbatı de kararlarımızı bilime dayalı olarak almıyoruz. Beşerler daha çok toprağı tarıma açmanın verimliliği artıracağını düşünüyor lakin aslına bakılırsa yağışlar üstündeki negatif tesiri sebebiyle verimlilik kaybı yaşıyoruz. Amazon’u kurtarmak için global bir iş birliğine muhtaçlığımız var.”

ORMANLARI YAKANLAR EN ÇOK ZİYANI KENDİLERİNE VERİYOR

Amazon’dan elde edilmiş kereste, dana eti ve soyanın kıymetli bir kısmı Brezilya tarafınca ihraç ediliyor. Geçen hafta piyasaya sürülen bir diğeri araştırmada Brezilya’nın soya sanayisinin orman tahribatı sonucu hızlıca artan hava sıcaklıkları sebebiyle her yıl 3,5 milyar dolar ziyan etmiş olduğu ortaya kondu.

Brezilya Devlet Lideri Jair Bolsonaro, senelerdir çevre siyasetleri ve Amazon’daki ağaç kayıplarıyla ilgili ağır tenkitlerin amacı oluyor. Bir küme Avrupa ülkesi geçtiğimiz yıl bir izahat yaparak, Bolsonaro hükümeti orman kayıplarıyla çaba etmek için adımlar atmayı kabul etmediği surece Brezilya ile ticarete son verileceğini deklare etti. Bolsonaro ise orman kayıplarıyla ilgili araştırmaların ve dataların “yalan” bulunduğunu korumak için çaba sarfediyor.

Dahası Amazon’un global bir kaynak olduğu fikrine de karşı çıkan Bolsonaro, 2019 senesinde yabancı gazetecilere yapmış olduğu açıklamada, “Şunu anlamanız gerekiyor: Amazon Brezilya’nındır, sizin değil” dedi ve ekledi: “Bizi suçladığınız bu yıkım yaşanmış olsaydı, Amazon bugün var olmazdı, dev gibi bir çöle dönüşmüş olurdu.”

Bolsonaro bu açıklamayı yaptıktan bir yıl sonrasında, Haziran ayında Amazon’da son 12 senenin en yüksek orman yitik sayıları kaydedildi.

Kaynak: Haber7

🔥17

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir