WEB 3.0 Nedir? WEB 3.0 İle İnternetin Yeni Çağı Başlıyor

Son zamanlarda internette en oldukça konuşulan mevzular gene web ve webin geleceği ile ilgili. WEB 3.0 diye ortaya atılan kavram son zamanlarda yavaş yavaş yaşamımıza giren kavramlardan aslen sadece biz bilincinde değiliz. Dijital devrim o denli süratli gerçekleşiyor ki kimi zaman başımızı döndürüyor. Sadece evrim bu hızda gerçekleşirken ayak uyduramayanlar internette var olmayı sürdüremeyecekler.

WEB 3.0 ve Metaverse, webin gideceği noktayı anlayabilmek ve uyum sağlayabilmek için ne olursa olsun kavramamız ihtiyaç duyulan mevzular. WEB 3.0 denilen şeyin ne işe yaradığını doğru aktarabilmek için birazcık başa gitmekte yarar var.

WEB Nedir?

Tim Burners Lee, web sitelerinin başına yazdığımız 3 adet w harfini kısaca, WWW (World Wide Web) terimini ilk kere ortaya attığında kendisi ve etrafındaki birkaç mühendis haricindeki kişiler bu değişen teknolojinin nereye varacağını tahmin edemiyordu. Dünyayı saran ağ olarak anlatılan bu kavram sonrasında web adını aldı, birbirine bağlantılar yardımıyla bağlanan web siteleri bir örümcek ağı şeklinde dünyayı sardığı için bu isim verilmişti. TCP/IP sistemi yardımıyla veriler protokoller yardımıyla aktarılıyordu. Gerçi hala bağlantı altyapısı aynı yöntemi kullanmaya devam ediyor, sadece görünür kısım oldukça değişti. Bu gelişmenin nereden nereye geldiğini anlamanın en kolay yolu Wayback Machine adında olan web arşivine girmek ve şuan bildiğiniz web sitelerinin eski tarihlerde nasıl göründüğüne bakmak olacaktır. İnternet sitelerinin gün gün görüntüsünü kaydeden bu arşiv uygulaması ne acele değiştiğimizin ispatı aslen.

WEB 1.0 denilen ilk web siteleri statik, etkileşime girilemeyen ve yalnız okuma yapılıp çıkılan yerlerdi. Doğrusu o dönemlerdeki web sitelerinde kullanıcılar yorum yazma, hesap açma, profil oluşturma, alışveriş şeklinde işlemler yapamıyordu. Devamlı Pop-up pencereleri ile boğulduğumuz o yılları yaşayanlar, dial up modemlerle meydana getirilen bağlantılar ve açılmayan web sitelerini anımsamak dahi istemiyor. Oldukça kolay görünümlü ve bunaltan web siteleri 2005 yılından sonrasında akıllı telefonların yaygınlaşmasının da katkısıyla yerini Feysbuk, Twitter şeklinde kişilerin kendi etkileşimlerini gerçekleştirecekleri toplumsal medya platformu olarak evrildiler. Artık bir web sitesine bile gerek kalmadan aplikasyonlar yardımıyla birçok işlem gerçekleştirmek mümkün. WEB 2.0 denilen bu web çağı günümüzde hala devam ediyor.

WEB 3.0 Nedir?

WEB 3.0 denilen kavram, webin Decentralized kısaca Merkeziyetsiz ve Peer to Peer (Eşten Eşe) olacak şekilde kullanılabilen, tamamen blok zincir destekli ve kişiselleşmiş halini ifade ediyor.

Şu anda kullandığımız web sisteminde kısaca WEB 2.0 sisteminde data, merkezi güçler tarafınca denetim ediliyor. Tüm data onların kontrolünden geçerek bizlere ulaşıyor. Toplumsal medya hesaplarında bulundurduğumuz bilgilere Feysbuk, Instagram yada Twitter istediği sürece ulaşabiliyoruz. Hesabınızı isterlerse topyekün kapatabilir yada isterlerse hesabınızın kontrolünü elinizden alabilirler.

Bilginin bu kadar merkezileşen güçlerin elinde olması insanları kaygılandırmıyor değil doğal olarak. Bugün Feysbuk’un kişisel verilerimizi danışma birimleri şeklinde yapılara açmış olduğu dedikodusu yada tam tersi yalnız kendi çıkarları için kullanımı (reklam, pazarlama amaçlı bilgilerinizin üçüncü kişilerle paylaşılması) en oldukça tartışılan mevzular haline geldi.

Bir tek Feysbuk bile Whatsapp, Instagram ve Feysbuk uygulamalarıyla neredeyse tüm bilgilerimize haiz durumda. Toplumsal medya platformlarının kullandığı algoritmalar tamamen size dayatılmak istenen fikir, ürün yada hizmetleri ön plana çıkaracak şekilde çalışabiliyor. Bu algoritmalar hep daha çok ilgi görme üstüne kurgulandıkları için daha agresif olan paylaşımlar ön plana çıkarılıyor. Netflix üstünde bunu oldukça iyi özetleyen Social Dilemma (Toplumsal İkilem) adlı bir belgesel bile var.

Bu belgeseli seyredip toplumsal medya hesabını kapatmayı düşünmek oldukça düzgüsel. Hatta sırf bu sebeple toplumsal medya hesaplarına asla bulaşmayan birçok insan var. Bu yaklaşımlarında bir haklılık oranı da var doğal olarak. WEB 3.0 tam da bu sorunların önüne geçmeyi planlıyor. Peki WEB 3.0 ile insanoğlu nasıl olacak da bu merkeziyetçi yapıdan kurtulacak?

İnternet Nedir? İnternet Sistemi Nasıl Çalışır?

İnternet, kısaca TCP/IP denilen sistem, web tarayıcıları ve bazı protokoller kullanarak IP adresleri üstünden bağlantı oluşturmayı hedeflemiş bir yapıdır. Bu yapıya nazaran IP adresleri ile birbirlerine bağlanan cihazlar bir bağlantı portu oluşturarak, verileri paketler halinde birbirlerine aktarıyor. WEB dediğimiz sistem ise bu bağlantıların oluşturduğu ağı ifade ediyor. Arama motoru örümcekleri (Web Crawler) bir web sitesine girip orada bulunan detayları tarayıp kendi veritabanına kaydediyor.

Bu esnada o web sitesinde başka bir web sitesine ilişik bir data bağlantı yöntemiyle paylaşıldıysa o bağlantı üstünden öteki web sitesini de keşfediyor. O siteyi ve içinde ne olduğu de veritabanına kaydediyor. Bu şekilde sonsuz olasılıklar halinde web siteleri ağ olarak birbirine bağlanıyor. Bu işlem de tamamen arama motorları (Google, Yahoo, Bing, Yandex v.b.) kontrolünde gerçekleştiği için gene merkeziyetçi bir yapı haline gelmesine yol açıyor.

Yeni yapıyla ulaşılmak istenen nokta web üstündeki bağlantı ve data trafiğinin kullananların kendi kontrolünde olmasını sağlamak. Bu işlemi de Semantik Web denilen suni zeka ve Big Data destekli algoritmalar ile denetlemek kısaca dağıtık ve değiştirilemez hale getirmek isteniyor. Bu aşamada devreye blockchain teknolojisi giriyor.

Blockchain teknolojisi, akıllı sözleşmeler ve veri aktarımı işlevi olan bir yapı. Bu yapıdaki verilerin sahiplerinin üçüncü kişilerce bilinmemesi ve yalnız kişiler arası yazışma elde eden (peer to peer) yapısı sebebiyle merkeziyetsiz ve daha güvenilir olması oldukça düzgüsel.

WEB 2.0 vs.  WEB 3.0 arasındaki Farklar Nedir?

İnternet ile ilgili en mühim gelişim yalnız veri aktarım hızı ve web üstünde gezen verinin gitgide büyümesi değil doğal olarak ki. IoT (Internet of Things) kısaca nesnelerin interneti denilen kavram ile web ağını kullanan birçok değişik yapı oluştu. Tamamen insanların yararına olacağı kabul edilen bu yapı ile tüm elektronik cihazların ve ev aletlerinin de birbiri ile iletişime geçmesi ve hayatımızı kolaylaştırması hedefleniyor.

Aslen bu yapı yavaş yavaş yaşamımıza yer almaya başladı. Sırf bu sebeple IP adresi sistemi bile değiştirilerek oldukça daha çok IP adresi üretebilmeye yarayan IPV6 sistemine geçiliyor. Bu sebeple tüm cihazlar internette IP adresi ile tanımlanıyor. Bu kadar oldukça akıllı cihazın internete bağlanması bu şekilde bir zorunluluğa yol açtı.

WEB 2.0 sisteminde web üstünde;

  • Bilgisayarlar
  • Tabletler
  • Akıllı telefonlar
  • Akıllı ev aletleri
  • İnternet siteleri
  • Aplikasyonlar kısaca uygulamalar var.

WEB 3.0 da ise tamamı blockchain teknolojisi ile yönetiliyor olacak. Bu da kişilerin kendilerine ilişik data ve yapıyı daha kolay oluşturacağı anlamına geliyor.

WEB 3.0 sisteminde şimdi kullandığımız platformların yerine gelmesi beklenen yapılar;

  • Aplikasyonlar App’ler yerine dApp (Decentralized Application) merkeziyetsiz bağımsız aplikasyonlar
  • Düzgüsel web siteleri yerine VR destekli Metaverse Projeleri
  • İnternet tarayıcısı olarak Chrome yerine Brave denilen dApp
  • Depolama kapasitesi olarak Dropbox ve Drive yerine Storj ve IPFS
  • Toplumsal medya uygulaması olarak Feysbuk Twitter yerine Steemit ve Akasha
  • Mesajlaşma uygulaması olarak; Whatsapp yerine Status
  • İşletim Sistemi olarak Android ve iOS yerine EOS ve Essentia.one

Bu yeni sistemde her uygulama yada toplumsal medya platformu, sizin adınıza oluşturulan bir kripto para cüzdan hesabıyla bağlantılı oluyor. Yaptığınız benzersiz katkının karşılığını direkt cüzdanınıza gelen kripto paralarla alıyor olacaksınız. Bilgiyi üreten şahıs karşılığını almış olacak.

Seneler evvel açtığım Steemit hesabında benzer bir durum mevcut. Orada yaptığınız paylaşıma insanların yapmış olduğu yorum, beğeni, paylaşım şeklinde tepkiler direkt Steem denilen para birimi ile ödüllendiriliyor. Ek olarak benzersiz ve değiştirilemez hesabınız ile o bilgiyi başkası sahiplenemiyor.

WEB 3.0 İle Ne Değişecek?

Normalde insanoğlu birbirleri ile hep bir aracı vasıtasıyla yazışma ve veri alışverişi gerçekleştiriyor. Bir uygulama, bir web sitesi yada toplumsal medya platformu şeklinde yapılar üstünden bilgiler ile bağlantı kuruyorlar. WEB 3.0 sisteminde kişiler aktardığı bu detayları tamamen iki şahıs içinde oluşturulan bağlantı ile gerçekleştirebilecek. Bu sürecin ne kadar süreceği mevzusunda bir fikrimiz yok sadece değişimin başladığını söylemeden edemeyeceğiz.

NFT, Kripto paralar, Metaverse ve dApp’lar ile beraber süreç başladı. Geçtiğimiz dönemde WEB 1.0 dan WEB 2.0 a geçiş sürecini yönetemeyen markalar yok oldular. İnternetin ilk yaygınlaştığı yıllarda en bilindik markalar Altavista, Yahoo, Hotmail idi. Şuan Altavista markasını bilen ne kadar şahıs var sormaya bile gerek yok. Türkiyede de benzer şekilde e-kolay.net denilen web sitesi oldukça yaygın kullanılıyordu. En bilindik Türk web sitelerinden biriydi. Şimdi adını hatırlayan kaç şahıs var oldukça merak ediyorum.

WEB 3.0 Temel özellikleri ise şu şekilde ifade ediliyor;

  • Semantik (Anlamsal) Ağ
  • Ubiquity (Her yerde bulunma)
  • Suni Zeka kısaca AI (Artificial Intelligence) ve Makine Öğrenmesi
  • 3D Grafikler

İsterseniz bir Youtube Fenomeni olan Sulh Özcan’ın WEB 3.0 ile ilgili oldukça bilgilendirici videosunu da seyredebilirsiniz.

WEB 3.0 Blockchain ve Kripto Paralar Arasındaki Bağ Nedir?

WEB 3.0 sisteminde kişilerin web üstündeki her türlü hareketi blockchain hesapları ile bağlantılı olacak. Bu sistemde yalnız eşler arası (peer to peer) veri alışverişini sağlayacak. Bilgiler yalnız iki şahıs içinde gidip geleceği için üçüncü kişilerin kontrolünden çıkacak, veri güvenliği büyük oranda artacak.

Kripto paralar ve Blockchain işte tam burada devreye giriyor. Metaverse projeleri de benzer şekilde çalışıyor. Hepimiz kendi kripto para cüzdanını sisteme tanımlamak zorunda. Böylece her türlü denetim ve yetki kişinin kendisi üstünde oluyor.

DAO (Decentralized Autonomous Organization) Ne Anlama gelir?

Decentralized Autonomous Organization (DAO) kısaca Türkçe uyarlamasıyla Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar WEB 3.0 sisteminin emek harcama mantığını ifade ediyor. Bu sistemde yapı içindeki bireyler organizasyonun kontrolünü elinde meblağ.

DAO (Decentralized Autonomous Organization) Ne Demektir?

Sistem içindeki veriler de dağıtık veri tabanlarında (Big Data) belirli kişilerin kontrolünde olmayacak şekilde saklanır ve makine öğrenmesi sistemiyle yönetilir. Merkeziyetçi bir yapının sistemi denetim etmesini önleyen suni zeka destekli bir yapı kurulduğu için sistem manipülasyona kapalı olacak mantığı hakimdir.

İnsanın olduğu yerde manipülasyon daima olacaktır. Sadece şuan ki kadar üst seviyede olamayacağını düşünmek yerinde olacaktır.

WEB 3.0 Coinleri

WEB 3.0 yapısının Blockchain tabanlı cüzdanlara bağlı çalışacağını söylemiştik. Durum bu şekilde olunca bu alanda geliştirilen yapıların hepsi kripto para birimleri ile destekleniyor. Her projenin kendi kripto para birimi var. Her bir Metaverse projesi de benzer şekilde kripto para birimlerine bağlı çalışıyor. WEB 3.0 ‘a bağlı yapıların her birine ilişik coinleri de tanıtalım isterseniz.

Steem (STEEM)

Steemit adlı toplumsal medya platformunda kullanılan bir coindir. STEEM coin toplulukların toplumsal medya platformunda ürettikleri içerikleri etkileşim oranına nazaran anında ödüllendirmeyi elde eden blockchain teknolojisinin destek olduğu mühim bir WEB 3.0 coinlerinden biridir.

Theta Network (THETA)

THETA video yayıncılığı ve paylaşımı için oluşturulmuş blokchain zincirine ilişik para birimidir. Gelecekte video içeriklerinin bu merkeziyetsiz ağ üstünden Peer To Peer olacak şejilde paylaşımı sağlanacak. Mart 2019 senesinde faaliyete geçen bir ağ olan Theta Ağı şuanda etken bir halde kullanılıyor. Bu ağda kullanıcılar badn genişliklerini kendileri ayarlayabiliyorlar.

The Graph (GRT)

Ethereum kaynaklı Blockchain kaynaklı bir veri doğrulama sistemidir. The Graph projesi GRT adlı para birimi ile temsil ediliyor. Uygulamaların blok zincirde bulunan verileri almasını elde eden API’ler tanımlanmasını elde eden bir sisteme haiz.

Decentraland (MANA)

Decentraland adlı Metaverse projesinin para birimi olan MANA, merkeziyetsiz dünya anlamına gelen decentraland dünyasında alışveriş yapmak ve varlık bulundurmak için geliştirilmiştir.

Decentraland (MANA)

MANA ile, oluşturulmuş bu sanal gerçeklik evreninde dijital evler otomobiller, arsalar almak ve satmak mümkün hale gelir.

BitTorrent (BTT)

BitTorrent eşler arası dosya paylaşımı mantığı üstüne kurulmuş bir sistemin şuandaki en bilindik halidir. İlk olarak Napster adlı müzik dosyası paylaşım uygulaması ile süregelen bu macera merkeziyetsiz dağıtık haldeki dijital dosya arşivlerinin kişiler içinde paylaşılmasına olanak sağlıyor. Kişiler asla tanımadıkları kişilerin bilgisayarındaki bir dosyaya bu sayede erişip isterse kendi bilgisayarına indirebiliyor. Bu projenin para birimi ise BTT adlı coindir.

Enjin Coin (ENJ)

ENJ coin ile ve bu sistemle kurulan ağda gene oyunlarla ilgili item sanal eşya vs şeklinde paylaşımların yapılabileceği bir ağ oluşturulmuştur. Enjin Networkunde kişiler birbirleriyle bir araya gelip klanlar oluşturup söyleşi de edebiliyor.

Audius (AUDIO)

Müzik sektörü en fazla paranın döndüğü bununla beraber yapımcı ve aracıların en büyük oranı kaptığı bir sektör konumunda. Bunun için kurulmuş olan Audius ağında müzik üreticileri daha adil bir gelir sistemi ile üretime teşvik edilecektir. Sistemin para birimi ise AUDIUS ‘tur. Yapının blockchain tabanlı çalıştığını anlatmaya gerek kalmamıştır sanırım.

Siacoin (SC)

Decentralized (Merkeziyetsiz) ve dağıtık haldeki, bulut tabanlı veri depolama sistemi için oluşturulmuş bir projedir. SC kısaca Siacoin bu sistemin kullandığı para birimidir. Eski bir proje olan Siacoin sisteminde veri depolama kapasitesi paylaşımı başkalarına satılıp kiralanabilir.

Kaynak: Hosting.com.tr

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir